Jak daleko posunięta będzie kontrola naszej osoby, zależy od pracodawcy. Niektórzy pracodawcy zadowolą się sprawdzeniem tylko historii kredytowej, inni będą nieusatysfakcjonowani, dopóki nie prześwietlą nas do maksimum.
Jak prawo cię broni
Federalny Fair Credit Reporting Act (FCRA) oraz przepisy stanowe regulują dostęp pracodawcy do informacji o swoim pracowniku. FCRA dotyczy tzw. „raportu konsumenckiego” (consumer report), który zamawiany jest w celu sprawdzenia wierzytelności potencjalnego pożyczkobiorcy, a także przy zatrudnianiu pracowników i ich promocji. Fair Credit Reporting Act odnosi się tylko do sprawdzenia danych osobowych przez specjalistyczne firmy (outside consumer reporting agencies), ale nie obowiązuje, gdy pracodawca sam zbiera informacje.
Przepisy lokalne mogą chronić cię jeszcze bardziej. W mieście Nowy Jork od 2015 roku ustawa Stop Credit Discrimination in Employment Act zabrania większości pracodawców żądania i wykorzystywania historii kredytowej kandydatów i pracowników. Wyjątki dotyczą m.in. stanowisk, na których sprawdzenia kredytowego wymaga prawo stanowe lub federalne, policji oraz stanowisk wymagających poświadczenia bezpieczeństwa (security clearance).
Pracodawca musi stosować się do następujących reguł:
- Pracodawca najpierw musi cię poinformować, że będzie sprawdzał twoje dane, i uzyskać twoje pozwolenie na piśmie. Najczęściej udzielasz zezwolenia, podpisując dokument informujący o sprawdzeniu, który dostajesz, ubiegając się o posadę. Możesz zgody nie udzielić, ale pewnie pożegnasz się z szansą na zatrudnienie.
- Zanim pracodawca zdecyduje się na odrzucenie twojej kandydatury (lub odmówienie awansu) z powodu złego raportu konsumenckiego, musi przedstawić ci kopię raportu wraz z opisem praw wynikających z Fair Credit Reporting Act („pre-adverse action disclosure”). Po podjęciu decyzji musi cię zawiadomić o odmowie zatrudnienia z powodu informacji z raportu (na piśmie, ustnie lub elektronicznie) i podać agencję, która zebrała i doręczyła mu informacje o tobie, co pozwoli ci na ewentualne wyjaśnienie negatywnych informacji.
- Wszelkie informacje zebrane tą drogą o tobie muszą być traktowane poufnie, a gdy pracodawca nie musi ich już przechowywać (dokumenty rekrutacyjne trzeba zachować co najmniej przez rok), musi je bezpiecznie zniszczyć.
Jeżeli wydaje ci się, że pracodawca w jakimś stopniu pogwałcił prawa FCRA, możesz złożyć skargę do Federalnej Komisji Handlu (Federal Trade Commission), dzwoniąc pod numer 1-877-FTC-HELP (1-877-382-4357) lub przez internet: reportfraud.ftc.gov. Jeśli możesz udowodnić szkody wynikłe z niewłaściwego raportu kredytowego, co w rezultacie spowodowało niezatrudnienie cię, możesz wytoczyć proces sądowy agencji, która zbierała i przekazała informacje o tobie. Jakkolwiek zawsze najpierw skonsultuj się z adwokatem.
Kto ma wgląd do twego raportu
Według FCRA biura zbierające konsumenckie raporty kredytowe mogą podzielić się informacjami z różnymi wnioskodawcami. Są to:
- wszystkie instytucje, które rozpatrują udzielenie ci kredytu (banki, kompanie kredytowe);
- ewentualny pracodawca, który rozważa twoje zatrudnienie albo awans;
- firmy ubezpieczeniowe, gdzie wykupujesz lub odnawiasz polisę ubezpieczeniową;
- agencje rządowe rozpatrujące twój status finansowy lub benefity rządowe (np. welfare);
- każdy, kto prowadzi z tobą jakieś transakcje, np. potencjalny właściciel mieszkania, które chcesz wynająć.
Jakie informacje są zawarte w tzw. background check
Ilość danych osobowych zależy od zakresu sprawdzianu i ceny, jaką wnioskodawca chce zapłacić. Najprostszy raport potwierdzi miejsce zamieszkania, numer telefonu i numer Social Security. Pracodawca może wybrać tylko sprawdzian twojej historii kredytowej. Ogólnie mówiąc, dane dotyczące twojej osoby pochodzące ze źródeł prywatnych, jak i publicznych, zawierają:
- Informacje kredytowe, w skład których wchodzą konta bankowe, karty kredytowe, konta otwarte na twoje nazwisko w kompaniach użyteczności publicznej itp. Dane obejmują daty otwarcia konta, limit kredytu zaciągniętego bądź dostępnego, nazwiska żyrantów, regularność spłat w ciągu ostatnich dwóch lat.
- Wyciągi z sądów o bankructwie, zaległych podatkach.
- Rejestr kryminalny o aresztowaniach i wyrokach.
- Raporty z Department of Motor Vehicles o mandatach za przewinienia drogowe.
- Dane medyczne z Medical Information Bureau (MIB).
- Informacje o własności (samochód, dom, posiadłość).
- Poprzednie miejsca pracy.
- Wykształcenie.
- Licencje stanowe.
- Raporty i odszkodowania z Workers’ Compensation.
Jakich informacji nie powinno być w raporcie konsumenckim
Fair Credit Reporting Act zabrania zamieszczania pewnych informacji w raporcie konsumenckim.
- Wszelkie negatywne informacje po siedmiu latach: zaległości płatnicze, sprawy z sądów cywilnych, cywilne wyroki, raporty aresztowań, zapłacone zaległe podatki.
- Informacje o bankructwach po dziesięciu latach.
- W stanie Nowy Jork prawo stanowe zabrania ponadto umieszczania informacji o aresztowaniu lub zarzutach karnych, jeśli nie zakończyły się skazaniem, chyba że sprawa jest jeszcze w toku.
Fair Credit Reporting Act nie zabrania pracodawcy zadawać pytań na wniosku o zatrudnienie o sprawy, których nie powinno być w raporcie konsumenckim. Na przykład wolno mu spytać cię, czy byłeś kiedykolwiek aresztowany – o ile nie zabraniają tego przepisy stanowe lub lokalne.
Które informacje o tobie są tajne
Publiczne informacje mogą być użyte bez twojego pozwolenia. Natomiast poniższe dane mogą być użyte przez pracodawcę, jakkolwiek tylko za twoją zgodą.
- Informacje z ukończonych przez ciebie szkół, zawierające nazwisko, adres, rok ukończenia szkoły, z jakim dyplomem.
- Informacje o służbie wojskowej, ale tylko nazwisko, stopień, zarobki, miejsce służby i status w momencie odejścia ze służby.
- Wszelkie informacje medyczne są tajne w większości stanów.
Aczkolwiek, jeśli pracodawca wymaga raportu o stanie zdrowia fizycznego w ofercie pracy, musi mieć dostęp do raportu medycznego dotyczącego wykonywania czynności specyficznych dla danego zawodu. Nie wolno natomiast zadawać pytań dotyczących wieku, statusu małżeńskiego, koloru skóry, religii.
Elżbieta Baumgartner jest wydawcą i autorką wielu książek-poradników, m.in. książek pt. „Jak chować pieniądze przed fiskusem”, „Jak działa giełda” i „Jak inwestować w fundusze powiernicze”. 255 Park Lane, Douglaston, NY 11363, tel. 718-224-3492, www.PoradnikSukces.com
Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.
