Dobrze wiedzieć, że w razie śmierci małżonka wdowa lub wdowiec mogą dostać rentę nie tylko z Administracji Social Security, ale również z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli małżonek pracował kiedyś również w Polsce. Wsparcie z Polski należy się bowiem najbliższej rodzinie, do której zaliczają się wdowy/wdowcy po zmarłej osobie, dzieci, rodzeństwo, wnuki, a także rodzice. Aby renta została wypłacona, zarówno zmarły, jak i jego rodzina muszą spełniać szereg wymogów, które wyjaśniam poniżej.
Jakie warunki musi spełniać zmarły
Renta rodzinna może przysługiwać bliskim zmarłego, jeśli był on emerytem, rencistą lub spełniał warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty rodzinnej ZUS przyjmuje, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. Oto warunki, które muszą być spełnione.
- Zmarły pracował co najmniej pięć lat (albo mniej w przypadku osób mających poniżej 30 lat).
- Pięcioletni okres składkowy i nieskładkowy powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem zgonu.
- Śmierć nastąpiła nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów pracy.
W przypadku Polaków za granicą najtrudniejszy do spełnienia był warunek posiadania pięciu lat pracy w Polsce w ciągu ostatniego dziesięciolecia. Z ratunkiem przyszła Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską i Stanami, bowiem od 1 marca 2009 roku ZUS uwzględnia również lata pracy w USA. Wysokość renty rodzinnej jest ustalana w oparciu o świadczenie, które zmarła osoba otrzymywała za życia lub które mogłaby ewentualnie otrzymać.
Renta wdowia ZUS dla małżonka w Stanach
Prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie (lub wdowcowi), jeżeli w chwili śmierci męża (żony) miała skończone 50 lat lub była niezdolna do pracy.
Dostanie ją także wdowa (wdowiec), która wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym, jeżeli dziecko nie ukończyło 16 lat (a jeżeli się uczy – 18 lat), albo sprawuje opiekę nad uprawnionym do renty dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy. Wdowa, która tych warunków nie spełnia, dostanie rentę, jeżeli skończy 50 lat lub stanie się niezdolna do pracy w ciągu pięciu lat od śmierci męża albo od zaprzestania wychowywania dzieci. Po tym czasie wdowa renty już nie dostanie.
Zawarcie drugiego małżeństwa nie pozbawia wdowy prawa do renty rodzinnej.
Warto też wiedzieć o tzw. rencie wdowiej. Od 1 lipca 2025 roku wdowa lub wdowiec, którzy mają prawo zarówno do własnej emerytury lub renty, jak i do renty rodzinnej po małżonku, mogą pobierać jedno z tych świadczeń w całości, a drugie w wysokości 15% (od 1 stycznia 2027 roku – 25%), łącznie do wysokości trzykrotności najniższej emerytury. Warunki są dodatkowe: trzeba osiągnąć wiek emerytalny, nabyć prawo do renty rodzinnej nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego i pozostawać z małżonkiem we wspólności małżeńskiej do dnia jego śmierci. Wypłata renty wdowiej ustaje z dniem poprzedzającym zawarcie nowego związku małżeńskiego.
Renta sieroca ZUS dla dzieci w Stanach
Rentę rodzinną mogą otrzymać dzieci własne zmarłego, dzieci jego małżonka oraz dzieci przysposobione:
- do ukończenia 16 lat;
- do ukończenia 25 lat, jeżeli się uczą (gdy dziecko kończy 25 lat na ostatnim roku studiów – do końca tego roku studiów);
- bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 lat albo w czasie nauki, przed ukończeniem 25 lat.
Renta sieroca dla wnuków i rodzeństwa
Prawo do renty rodzinnej mają również wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie (przed osiągnięciem przez nie pełnoletności) co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego, chyba że śmierć była skutkiem wypadku. Rentę dostaną jednak tylko wówczas, jeśli nie mają prawa do renty po swoich rodzicach, a w razie gdy rodzice żyją – jeśli ci nie są w stanie zapewnić im utrzymania. Prawo to będą miały także w przypadku, gdy zmarły lub jego małżonek zostali ustanowieni ich opiekunami prawnymi przez sąd.
ZUS wypłaca rentę wnukom, rodzeństwu i innym dzieciom przyjętym na wychowanie tak długo, jak dzieciom opisanym powyżej. Przysługuje im łączna renta rodzinna, która podlega podziałowi na równe części między uprawnionych.
Renta dla rozwiedzionego małżonka
Małżonka rozwiedziona, która do dnia śmierci byłego męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej ZUS, jeżeli miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Ponadto musi spełniać wymagania, jakie prawo nakłada na wdowę, która chce otrzymać rentę rodzinną po swoim zmarłym mężu.
Renta dla rodziców
Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania, a ponadto spełniają warunki takie jak dla wdowy/wdowca, dotyczące wieku, niezdolności do pracy lub wychowywania dzieci.
Gdy zmarłemu brakuje okresów pracy
Gdy osobie ubezpieczonej (zmarłemu) brakuje okresów ubezpieczenia w Polsce, Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Stanami pozwala na łączenie okresów w Polsce i w Stanach i naliczenie renty proporcjonalnej. W ten sposób członkowie rodziny ubiegający się o rentę rodzinną po osobie, która pracowała i podlegała ubezpieczeniom społecznym w Polsce i w USA, mogą się do renty ZUS kwalifikować, zakładając, że spełnią inne warunki.
Umowa ma zastosowanie do członków rodziny bez względu na ich obywatelstwo. Stosuje się ją zatem zarówno do obywateli polskich, obywateli amerykańskich, jak również osób nieposiadających obywatelstwa żadnego z tych państw. Umową objęte są zarówno osoby, które podlegały ubezpieczeniom w Polsce lub USA, będąc pracownikami, jak również osoby pracujące na własny rachunek. Więcej w książce pt. „Emerytura polska i amerykańska”.
Wysokość renty rodzinnej ZUS
Wysokość renty rodzinnej zależy od wysokości świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. Renta wynosi 85, 90 i 95 proc. odpowiednio dla jednej, dwóch i trzech lub więcej uprawnionych osób.
Do obliczenia renty ZUS ustali, jaki jest stosunek polskich okresów ubezpieczenia do sumy polskich i amerykańskich okresów ubezpieczenia, i wypłaci rentę tylko za polskie okresy ubezpieczenia.
Renta rodzinna z ZUS nie wpływa na przyznanie świadczenia rentowego z USA. Można więc pobierać dwa świadczenia – od ZUS oraz z Social Security. Polskie świadczenia nie pomniejszają też już amerykańskich: przepis Windfall Elimination Provision (który zresztą nie dotyczył rent rodzinnych) został zniesiony ustawą Social Security Fairness Act, podpisaną 5 stycznia 2025 r.
Gdzie złożyć wniosek
Wniosek o rentę rodzinną można złożyć bezpośrednio w ZUS osobiście, drogą korespondencyjną albo przy pomocy pełnomocnika. Jeśli zmarły pracował w Polsce i w USA, można złożyć wniosek o rentę ZUS również za pośrednictwem Administracji Social Security.
Więcej informacji uzyskasz na stronie ZUS www.zus.pl albo w Centrum Kontaktu Klientów ZUS, tel. +48 22 560 16 00.
Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.
