Imigranci są jeszcze bardziej ruchliwi, bo zaczynają pracę w nowym kraju na niezbyt wdzięcznych stanowiskach i szukają swego miejsca w życiu. Skoro więc czeka nas przejście przez kilka przedsiębiorstw, warto wiedzieć na ten temat jak najwięcej.
Zakwalifikuj się do zasiłku dla bezrobotnych
Nie zakładaj z góry, że zasiłek dla bezrobotnych należy ci się niezależnie od sposobu, w jaki rozstałeś się z pracodawcą. Ażeby dostać zasiłek, musisz utracić pracę bez swojej winy, czyli zostać zwolnionym. Jeżeli sam zrezygnujesz z pracy bez ważnego powodu (without good cause), porzucisz ją czy zostaniesz wyrzucony dyscyplinarnie (fired) za niewłaściwe zachowanie w pracy, nie należy ci się ani cent tytułem bezrobocia. I nie radzę zatajać prawdy, bo Unemployment Office pisze do pracodawcy, prosząc o potwierdzenie wszystkich informacji.
Gdy zwalniasz się z powodów osobistych, nie licz na to, że pracodawca pójdzie ci na rękę, żebyś mógł dostawać zasiłek dla bezrobotnych, bowiem sporo by go ta przysługa kosztowała w formie podwyższonych stawek. Ubezpieczenie od bezrobocia (unemployment insurance) jest opłacane z kieszeni pracodawców, a wysokość stawek zależy od tego, jak często pracodawca zwalnia ludzi i jak dużo pobierają oni świadczeń.
Uniknij luki w ubezpieczeniu zdrowotnym
Opuszczając pracę pamiętaj, że możesz przez 18 miesięcy korzystać z medycznego ubezpieczenia pracodawcy, płacąc do 102% grupowych składek, co zwykle wynosi mniej niż koszt indywidualnej polisy bez dopłat. Prawo to przysługuje pracownikom na mocy przepisu federalnego zwanego COBRA dotyczącego przedsiębiorstw zatrudniających 20 lub więcej osób. Warto jednak porównać ten koszt z polisą z rynku ubezpieczeń (Health Insurance Marketplace, www.healthcare.gov) – utrata ubezpieczenia w pracy pozwala wykupić tam polisę poza zwykłym terminem (trzeba wybrać plan w ciągu 60 dni przed albo po jego utracie), a w zależności od dochodu można dostać dopłatę.
Warto skorzystać z przepisu COBRA, nawet jeżeli natychmiast podejmujesz nową pracę, bowiem nowe ubezpieczenie w nowym miejscu może nie obejmować pierwszych 3 miesięcy. Dotychczasowe dolegliwości (preexisting conditions) nie mogą już być wyłączone z ubezpieczenia – zabrania tego ustawa o reformie służby zdrowia (Affordable Care Act). Masz co najmniej 60 dni na skorzystanie z programu COBRA od czasu odejścia z pracy (liczonych od otrzymania zawiadomienia albo od wygaśnięcia ubezpieczenia, w zależności od tego, co nastąpi później). Jeżeli nawet zachorujesz czy ulegniesz wypadkowi w ciągu tych dwóch miesięcy, ubezpieczenie cię obejmie wstecz, gdy zapłacisz zaległe składki.
Zaległe zarobki
Rozstając się z pracodawcą, powinieneś otrzymać wszelkie zaległe zarobki. Nie ma z tym problemu w dużych, szanujących się przedsiębiorstwach, które same wyliczą pieniądze co do grosza i prześlą ci czek. Gorzej bywa z małymi firmami. Zdarza się, że pracodawca złośliwie wstrzymuje ostatnie zarobki odchodzącego pracownika. Co robić wtedy? Można poprosić o interwencję stanowy Departament Pracy (Labor Department). W stanie Nowy Jork trzeba wypełnić formularz Labor Standards Complaint Form (LS 223) i przesłać go przez internet lub pocztą. Departament pracy ma obowiązek pomóc w odzyskaniu pieniędzy. W Nowym Jorku trwa to bardzo długo i wiele osób woli samodzielnie pozwać pracodawcę do sądu. Jeżeli roszczenie nie jest duże, najlepiej jest udać się do sądu małych roszczeń (small-claims court), gdzie sprawy rozpatrywane są szybko, w przeciągu kilku tygodni, i można się obyć bez prawnika (polecam e-book pt. „Jak wygrać sprawę w sądzie małych roszczeń” dostępny w www.PoradnikSukces.com).
W stanie Nowy Jork pozew o zaległe zarobki na podstawie stanowego prawa pracy można wnieść do sądu w ciągu 6 lat. Skargę do stanowego Departamentu Pracy przyjmuje się jednak tylko w sprawie zarobków należnych z ostatnich 3 lat, a przepisy federalne dają na dochodzenie roszczeń 2 lata (3 lata w przypadku celowego wykroczenia pracodawcy – willful violation). Porozmawiaj w swojej sprawie z prawnikiem.
Co z niewykorzystanym urlopem?
Czy pracodawca jest zobowiązany do wypłacenia pieniędzy za niewykorzystany urlop? Tak, jeżeli zobowiązał się do udzielenia takiego urlopu. Należy jednak pamiętać, że żadne prawo, ani federalne, ani stanowe nie nakazuje pracodawcy dawania pracownikom płatnego urlopu wypoczynkowego. Średnie i większe przedsiębiorstwa dają płatne wakacje, ale małe, kilkuosobowe firmy często nie. Ale jeżeli zakład zobowiązał się do wakacji, dni chorobowych, dni osobistych, to musi dotrzymać słowa i wypłacić zaległe świadczenia. Labor Department pomaga w tej dziedzinie tak samo jak w przypadku zaległych wynagrodzeń.
Twój program emerytalny
Gdy zrezygnujesz z pracy, to prawdopodobnie przepadnie ci tradycyjna emerytura (defined benefit plan) opłacana przez pracodawcę. Są pewne programy emerytalne, w których zakumulowane pieniądze możesz wziąć ze sobą. Najpopularniejszym z nich jest program 401(k). Niezależnie od przyczyny odejścia, zawsze możesz zabrać fundusze, które ty wpłaciłeś. Pieniądze, które pracodawca ci dopłacał należą do ciebie tylko wtedy, gdy są vested, czyli gdy nabrałeś do nich prawa. W zależności od programu następuje to w całości po 3 latach albo stopniowo, najpóźniej po 6 latach. Jeżeli niewiele brakuje ci do pełnego nabycia praw w programie 401(k), może warto uzbroić się w cierpliwość, by wybrać więcej ze swojego konta 401(k).
Nie wybieraj pieniędzy emerytalnych, lecz koniecznie otwórz konto IRA i przelej tam pieniądze (możesz mieć kilka kont IRA). Jeżeli pieniądze wpłacisz na zwyczajne konto, będzie to równoznaczne z likwidacją planu emerytalnego i przyjdzie ci zapłacić podatek dochodowy od wybranej kwoty plus 10% kary, jeżeli nie ukończyłeś jeszcze 59.5 roku. Być może będziesz w stanie kupić nowy samochód, ale pozbawisz się zabezpieczenia na starość. Aż trudno jest zrozumieć, dlaczego tak wiele osób zmieniających pracę, zwłaszcza młodych, likwiduje swoją emerytalną pulę.
Targuj się o odprawę
Odprawa (severance pay) jest wypłacana przez większe przedsiębiorstwa odchodzącym nie ze swej woli pracownikom. Wiele firm płaci równowartość jedno-, dwutygodniowych zarobków za każdy przepracowany rok. Wykorzystaj poczucie winy szefa i wytarguj wyższą odprawę. Postaraj się zamienić na gotówkę świadczenia, z których nie zamierzasz korzystać. Na przykład, jeżeli twój zakład pracy oferuje usługi outplacement firm (rodzaj agencji pośrednictwa pracy), z której usług korzystać nie będziesz, zasugeruj zwiększenie odprawy.
Rozstań się w zgodzie
Niezależnie od twoich prawdziwych nastrojów, rozstań się grzecznie z właścicielem firmy, szefem i kolegami. Poproś o referencje szefa czy znaczniejszych klientów. Przydadzą się w przyszłości, gdy będziesz poszukiwał pracy. Jeżeli w twojej osobowej kartotece spoczywają jakieś pochwały czy wyróżnienia, postaraj się o ich kopie. W zasadzie personnel files należą do pracodawcy, ale panienki w dziale kadr chętnie pozwolą na ich skopiowanie.
Koszty poszukiwania pracy a podatki
Dawniej koszty poszukiwania pracy w swojej dotychczasowej dziedzinie – honorarium agencji pośrednictwa pracy, przygotowanie i rozesłanie resume, podróże w poszukiwaniu pracy – można było odpisać od podatku. Od 2018 roku pracownicy nie mogą już tego robić, bo IRS nie uznaje tzw. drobnych odpisów (miscellaneous itemized deductions), do których należały te wydatki. Osoby pracujące na własny rachunek nadal odliczają koszty związane z prowadzeniem swojego biznesu.
Koszty przeprowadzki a podatki
Od 2018 roku zwykli pracownicy nie mogą też odpisywać kosztów przeprowadzki związanej ze zmianą pracy. Prawo to zachowali tylko żołnierze w czynnej służbie przenoszeni na rozkaz, a od 2026 roku także pracownicy amerykańskich służb wywiadowczych (intelligence community). Szczegóły podaje IRS w Topic no. 455 i w instrukcji do formularza 3903, www.irs.gov.
Elżbieta Baumgartner
Elżbieta Baumgartner jest autorką wielu książek-poradników o profilu finansowym i konsumenckim, m.in. książki pt. „Otwieram biznes” i „Praca w Ameryce” (255 Park Lane, Douglaston, NY 11363, tel. 718-224-3492, www.PoradnikSukces.com).
Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.
