W chwili uchwalania ustawy szacowano, że w mieście Nowy Jork zatrudnionych jest 200,000 pracowników domowych i dodatkowo 70,000 w pozostałej części stanu. Wielu z nich bywa wykorzystywanych przez pracodawców: pracują długie godziny, zarabiając mniej niż powinni, bywają dyskryminowani. Ten stan rzeczy ma poprawić ustawa zwana Domestic Workers’ Bill of Rights, która weszła w życie w stanie Nowy Jork 30 listopada 2010 r. Można o tym przeczytać w witrynie nowojorskiego departamentu pracy: dol.ny.gov/domestic-workers-bill-rights
Kogo dotyczy ustawa o prawach pracowników domowych?
Domestic Workers’ Bill of Rights obejmuje domestic workers – pracowników domowych, czyli pracujących w domach innych osób.
Są to pracownicy:
- opiekujący się dziećmi czy starszymi osobami: nianie, opiekunki,
- utrzymujący czyjeś gospodarstwo domowe: sprzątaczki, gosposie, kucharki, home attendants,
- wykonujący inne domowe zajęcia: ogrodnicy, „złote rączki” itp.
Prawo nie dotyczy pracowników dorywczych, jak okazjonalne opiekunki do dzieci (babysitters), ani osób, które są spokrewnione z osobą, którą się opiekują, albo z osobą, która najęła je do pracy. „Spokrewnienie” to może być przez więzy krwi, małżeństwo albo adopcję. Prawo nie obejmuje osób zatrudnionych przez agencje, bo one chronione są przez inne podobne przepisy.
Ustawa chroni pracowników domowych niezależnie od ich statusu imigracyjnego, co oznacza, że nielegalny imigrant ma takie same prawa jako domowy pracownik, co rdzenny Amerykanin. Nielegalni nie są tylko uprawnieni do zasiłków dla bezrobotnych.
Gdy pracodawca mówi, że jesteś „do towarzystwa”
Domestic Workers’ Bill of Rights nie obejmuje osób do towarzystwa (companionship services). Pojawia się więc problem: czy „home attendant” jest pracownikiem domowym (więc objętym prawem), czy nie. Pracodawcy mogą argumentować, że jesteś „osobą do towarzystwa” i nie płacić ci co najmniej minimalnej stawki ani za nadgodziny.
„Osoba do towarzystwa” to według przepisów federalnych pracownik, który zapewnia towarzystwo i ochronę (fellowship and protection) osobie starszej, chorej lub niepełnosprawnej, która nie jest w stanie sama o siebie zadbać. Usługi takie mogą obejmować pomoc w codziennych czynnościach, pod warunkiem, że „nie zajmuje ona więcej niż 20 procent całego czasu pracy” („does not exceed 20 percent of the total hours worked per consumer and per workweek”). Patrz: 29 C.F.R. § 552.6 oraz 29 U.S.C. § 213(a)(15). Federalne przepisy o tym zwolnieniu bywają zmieniane, więc aktualne informacje warto sprawdzić na stronie federalnego Departamentu Pracy (dol.gov).
Dla „home attendants” ważne jest orzeczenie nowojorskiego sądu: Settlement Home Care, Inc. v. Industrial Bd. of Appeals of Dept. of Labor, 542 N.Y.S.2d 346, 348 (N.Y. Sup. Ct. 1989). Sąd stwierdził, że attendants z zamieszkaniem, którzy świadczą różne osobiste i domowe usługi – wliczając kąpanie, czesanie, karmienie, ubieranie klientów, zakupy, utrzymanie domu, pranie – dla starszych klientów, nie są uznani za „osoby do towarzystwa” i nie są zwolnieni z ustaleń nowojorskiego prawa pracy, bowiem chociaż attendants dostarczają klientom pewnej dozy towarzystwa, to jednak ich podstawowym obowiązkiem jest zajmowanie się gospodarstwem domowym. Z tego powodu towarzystwo jest tylko ubocznym skutkiem ich obecności w domu klienta. (Sleep-in home attendants who performed a variety of specific personal care and housekeeping services – including bathing, grooming, feeding and dressing the clients, shopping, housekeeping, and doing laundry – for their elderly clientele were not within the companionship exemption of the New York Labor Law because, „although [the] attendants [did] provide some measure of companionship to the clients,” the attendants primary duties included housekeeping; therefore, any companionship was merely incidental to the attendant’s presence in the clients’ homes).
Krótko mówiąc, nowojorski Domestic Workers’ Bill of Rights obejmuje gosposie, opiekunki dzieci i osób starszych, attendants zatrudnione w czyjejś rezydencji przez rodzinę (a nie agencję).
Obowiązki pracodawców
Oto obowiązki pracodawców zatrudniających pracowników domowych w stanie Nowy Jork. Muszą oni:
- Płacić przynajmniej stanową stawkę minimalną – w 2026 roku $17.00 na godzinę w mieście Nowy Jork, na Long Island i w powiecie Westchester oraz $16.00 w pozostałej części stanu.
- Płacić nadgodziny (overtime) powyżej 40 godzin dla dochodzących, a powyżej 44 godzin dla pracowników mieszkających w domu pracodawcy. Nadgodziny wynoszą 1.5 raza podstawowej stawki godzinowej.
- Dać co najmniej jeden dzień wolny (24 godziny) w tygodniu. Jeżeli godzisz się pracować, musisz dostać za ten dzień nadgodziny.
- Dać co najmniej trzy płatne dni wolne w roku po przepracowaniu roku u tego samego pracodawcy.
- Płacić wynagrodzenie raz w tygodniu.
- Nie potrącać żadnych opłat z czeku bez twego pozwolenia, z wyjątkiem wstrzymanych podatków dochodowych, składek na Social Security, Medicare, ubezpieczenia zdrowotnego.
- Wykupić dla ciebie ubezpieczenie od bezrobocia i od czasowej niepełnosprawności (temporary disability), które obejmuje też płatny urlop rodzinny (Paid Family Leave).
- Zapewnić dni chorobowe zgodnie ze stanowymi przepisami o płatnym urlopie chorobowym (paid sick leave).
Domestic Workers’ Bill of Rights również chroni pracowników domowych przeciwko seksualnemu napastowaniu i różnym rodzajom dyskryminacji. Poprzednio przepisy antydyskryminacyjne dotyczyły tylko miejsc pracy z czterema pracownikami.
Przyjmując cię do pracy, pracodawca musi ci dać na piśmie podstawowe zasady twojej pracy: spodziewaną liczbę godzin pracy, twoją regularną stawkę i za nadgodziny, częstotliwość wypłaty oraz informację o dniach chorobowych, osobistych, wakacjach, świętach. Notatka ta ma być w języku angielskim oraz w twoim języku. Podpisujesz potwierdzenie otrzymanego pisma, które pracodawca powinien trzymać co najmniej przez sześć lat.
Jeżeli pracownik pracuje przez agencję
Pracownicy zatrudnieni przez agencje od dawna mieli pełne prawa na mocy nowojorskiego prawa pracy (New York Labor Law).
Domestic Workers’ Bill of Rights dał pracownikom zatrudnionym przez rodziny podobne prawa. Jedni i drudzy pracownicy mają podobne uprawnienia, ale gwarantowane im przez inne ustawy.
Gdy pracodawca łamie prawo
Jeżeli pracodawca łamie prawo, to powinieneś upomnieć się o swoje, pokazując mu aktualne przepisy. Może po prostu nie jest zorientowany. Jeżeli natomiast celowo płaci ci za mało albo w inny sposób narusza twoje uprawnienia, to możesz pozwać go do sądu.
Warto wiedzieć, że prawo stanu Nowy Jork pozwala ubiegać się o niedopłacone wynagrodzenie i nadgodziny do sześciu lat wstecz (w odróżnieniu od federalnej ustawy Fair Labor Standards Act, według której roszczenia przedawniają się po 2 latach, a przy umyślnym naruszeniu przepisów – po 3 latach). Stanowe i federalne przepisy pozwalają ci ubiegać się o odszkodowanie (liquidated damages, np. podwójne wynagrodzenie), zwrot kosztów postępowania sądowego i kary. Pracodawcy wolą pójść z pracownikami na ugodę niż kompromitować się w sądach. Przykładem może być gosposia znanego aktora Roberta De Niro, która upomniała się o niedopłacone nadgodziny i otrzymała w drodze ugody $30,000 po dziewięciu miesiącach pracy w latach 2006–2007.
Na pracodawcę możesz poskarżyć się w Wydziale Standardów Pracy (Division of Labor Standards) nowojorskiego departamentu pracy pod numerem telefonu: 1-888-52-LABOR (1-888-525-2267) albo w lokalnym biurze departamentu. Oto adresy biur w okolicy miasta Nowy Jork:
New York City
55 Hanson Place, 11th Floor, Brooklyn, NY 11217
tel. 212-775-3880
Biuro obsługuje miasto Nowy Jork
Garden City
400 Oak Street, Suite 102, Garden City, NY 11530
tel. 516-794-8195
Biuro obsługuje powiaty Nassau i Suffolk
Adresy biur w innych częściach stanu znajdziesz tu: dol.ny.gov/location/contact-division-labor-standards
Więcej informacji: dol.ny.gov/facts-employers-domestic-workers
Prawa domowych pracowników w innych stanach
Kalifornia ma również Domestic Worker Bill of Rights. Patrz: dir.ca.gov/dlse/DomesticWorkerBillOfRights.html
Jeżeli mieszkasz w stanie Illinois, to wiedz, że od 1 stycznia 2017 roku obowiązuje tam ustawa Domestic Workers’ Bill of Rights Act.
Przepisy chroniące domowych pracowników różnią się w zależności od stanu. Szukaj w Internecie: „domestic worker” plus nazwa twego stanu.
Elżbieta Baumgartner
Elżbieta Baumgartner jest autorką wielu książek o profilu finansowym i konsumenckim, m.in. „Jak chować pieniądze przed fiskusem”, „Powrót do Polski”, „Amerykańskie emerytury”, „Emerytura reemigranta w Polsce”, „Ubezpieczenie społeczne Social Security”, „Otwieram biznes” i inne. Są one dostępne w polonijnych księgarniach oraz bezpośrednio od wydawcy: Poradnik Sukces, 255 Park Lane, Douglaston, NY 11363, tel. 1-718-224-3492. Spis tych i wielu innych poradników w internecie na stronie: www.poradniksukces.com
Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.
