Otwarcie odbędzie się 19 maja 2026 roku o godzinie 18:00, a wystawa będzie dostępna dla publiczności do 31 sierpnia 2026 roku w nowo otwartej siedzibie Pilecki Institute USA przy 92 Greenwich Street w Nowym Jorku.
Łącząc uznanych artystów z młodszym pokoleniem twórców z całego regionu, MODEERN FREEDOM analizuje, w jaki sposób doświadczenia wojny, przemocy totalitarnej, presji politycznej oraz przemian społecznych nadal kształtują tożsamość, kulturę i ekspresję artystyczną kolejnych pokoleń. Wystawa ukazuje Europę Środkowo-Wschodnią nie jako peryferyjny obszar, lecz jako istotną przestrzeń refleksji, z której mogą wyłaniać się nowe sposoby myślenia o wolności.
Kuratorami wystawy są Piotr Franaszek, Tomáš Koudela oraz Wojtek Radtke. W projekcie biorą udział artyści z Polski, Czech, Słowacji, Ukrainy, Niemiec, Gruzji, Mołdawii, Litwy, Bułgarii, Słowenii, Węgier, Rumunii, Białorusi i innych krajów regionu. Wśród nich znajdują się uznane na arenie międzynarodowej nazwiska, takie jak Jiří Surůvka, Aleksander Tinei, Marek Schovánek, Paweł Althamer, Katarzyna Kozyra, Joanna Rajkowska, Zbigniew Libera, Robert Kuśmirowski, Izabella Gustowska, Kryštof Kintera, Wolfgang Stiller, Zhanna Kadyrova i wielu innych.
Zamiast traktować sztukę jako zamkniętą, jednoznaczną wypowiedź, wystawa przedstawia dzieła jako część żywej, wciąż rozwijającej się narracji. Poprzez obiekty, rzeźby, instalacje, rysunki, malarstwo, filmy i teksty MODEERN FREEDOM bada relacje między pamięcią, napięciem egzystencjalnym a dążeniem do wolności. Koncepcja kuratorska opiera się na trzech osiach tematycznych: Memory / Tremor / Freedom (Pamięć / Drżenie / Wolność).
Jak wyjaśnia Wojtek Radtke, kurator MODEERN FREEDOM:
„W świecie sztuki pojęcie wolności nabiera innego wymiaru. Z jednej strony istnieje czystość intencji wypływająca z procesu twórczego: intuicyjna praca z podświadomością, rozmowa i spotkanie z samym sobą. Z drugiej strony – emocje związane z publicznym osądem, pokusą podążania za trendami, weryfikacją i trybami bezlitosnej machiny biznesowej, jaką jest rynek sztuki, stawiają artystów w trudnej roli komentatorów świata. Doceniajmy więc odwagę tych, którzy trwają w swojej twórczej wolności, nie zważając na złożone konsekwencje tej postawy. Doceniajmy tę formę wolności. Zastanówmy się również, czym wolność jest dla każdego z nas, w nas samych. Spotkajmy się ze sobą, sprowokowani do refleksji przez tłumaczy „innego języka” – artystów i ich dzieła, będące owocem dylematów, bezsilności, wrażliwości, refleksji, gniewu, buntu i głębokiej potrzeby uczynienia świata lepszym.”
Piotr Franaszek, kurator wystawy i dyrektor Pilecki Institute, dodaje:
„Cenimy wolność i – czerpiąc z doświadczeń przeszłości – rozumiemy, że musi ona wyrażać się poprzez tolerancję. Stoimy dziś na progu budowania nowoczesnej, globalnej przyszłości. Jednocześnie z niepokojem obserwujemy powrót systemów autorytarnych, inwigilacji oraz manipulacji informacjami. Odbudowywane są granice i mury, a wolność człowieka ponownie ulega ograniczeniom. Dziś bardziej niż kiedykolwiek potrzebujemy zrozumienia historii – jej konsekwencji, tragedii i ostrzeżeń. Pamięć o przeszłości może uchronić nas przed powtarzaniem jej błędów.”
Tomáš Koudela, kurator MODEERN FREEDOM, podkreśla:
„Wystawa nie przedstawia Europy Środkowej jako stałej przestrzeni geograficznej, lecz jako wizualne świadectwo – pole znaków, w którym napięcia cywilizacyjne ujawniają się w geście, formie, powierzchni i ciszy. Prezentowane prace – zarówno współczesne, jak i historyczne – nie ograniczają się do komentarza nad lokalnymi problemami. Tworzą warstwy znaczeniowe, w których można dostrzec głębsze procesy gospodarcze i społeczne ostatnich dekad: zmiany rytmu pracy, postrzegania ciała, reżimów widzenia i pamięci. Przy odpowiedniej interpretacji wystawę można odczytać jako wizualne archiwum niepokoju – a zarazem wyraźne wezwanie do zmiany.”
Wystawie towarzyszyć będzie program wydarzeń, obejmujący wykłady, dyskusje, prezentacje, performance oraz inne wydarzenia specjalne, mające na celu poszerzenie dialogu i dotarcie do nowych odbiorców.
Wystawa organizowana jest przez Pilecki Institute USA i Uniwersytet Ostrawski, we współpracy z partnerami instytucjonalnymi i organizacyjnymi oraz przy wsparciu Polskiej Fundacji Narodowej.
MODEERN FREEDOM
Pilecki Institute USA
92 Greenwich Street
New York, NY 10006
Otwarcie wystawy: 19 maja 2026 o godz. 18:00
Czas trwania wystawy: 19 maja – 31 sierpnia, 2026
