Jak brzmi głos polskiego imigranta? Nie polityka, nie historyka, nie komentatora — ale zwykłego człowieka, który w 1902 roku napisał list do polonijnej gazety, albo matki, która w latach pięćdziesiątych wspominała przeprawę przez Atlantyk, albo dziewczyny z Chicago, która w 2015 roku nagrała filmik o tym, co znaczy dla niej polskość? We wtorek 14 kwietnia o godzinie 18:00 prof. Anna Jaroszyńska-Kirchmann — jedna z najważniejszych badaczek historii Polonii amerykańskiej — zaprezentuje książkę, która zbiera te głosy w jedną opowieść rozciągającą się od Jamestown w 1608 roku po współczesną Amerykę.
Książka: „Polonia amerykańska o sobie”
Prezentowana publikacja to „Polonia amerykańska o sobie. Źródła do historii 1608–2020″ — trzeci tom monumentalnej „Historii Polonii amerykańskiej” wydanej nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego w Warszawie w 2025 roku. Redaktorami tomu są prof. Anna D. Jaroszyńska-Kirchmann i prof. James S. Pula. To polskojęzyczna wersja ich wcześniejszej, anglojęzycznej pracy „Polish American Voices: A Documentary History, 1608–2020″ (Routledge, 2024), która spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem w środowisku akademickim w Stanach Zjednoczonych.
Książka jest czymś rzadkim w historiografii polonijnej — zamiast opowiadać o imigrantach z zewnątrz, oddaje im głos. Sto czterdzieści pięć dokumentów źródłowych: listy do redakcji polonijnych gazet, fragmenty pamiętników i wspomień, wywiady, dokumenty organizacyjne, artykuły prasowe, a także materiały wizualne — fotografie, rysunki, karykatury i plakaty. Dziesięć rozdziałów tematycznych prowadzi czytelnika przez doświadczenia kolejnych fal emigracji: od poszukiwaczy chleba z przełomu XIX i XX wieku, przez uchodźców politycznych po drugiej wojnie światowej, po współczesnych Polaków szukających w Ameryce czegoś, co sami najlepiej potrafią nazwać.
Spotkanie wpisuje się w obchody 250-lecia Stanów Zjednoczonych — Semiquincentennial, który Ameryka świętuje przez cały 2026 rok. Polacy przybyli na kontynent amerykański już w 1608 roku, do osady w Jamestown — a „Polonia amerykańska o sobie” dokumentuje ich nieprzerwany udział w budowaniu tego kraju od samego początku.
Kim jest prof. Jaroszyńska-Kirchmann
Anna D. Jaroszyńska-Kirchmann to postać, którą powinna znać każda osoba interesująca się historią Polonii — choć, jak to często bywa z najpoważniejszymi badaczami, jej nazwisko częściej pojawia się w przypisach naukowych niż w nagłówkach gazet. Urodzona w Lublinie, magister historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, od 1988 roku mieszka i pracuje w Stanach Zjednoczonych. Doktorat z historii obroniła na University of Minnesota. Przez lata wykładała na Eastern Connecticut State University, gdzie otrzymała najwyższy tytuł akademicki uczelni — Distinguished Professor of History. Przeszła na emeryturę w 2022 roku ze statusem Professor Emerita.
Jej dorobek naukowy jest imponujący i konsekwentny — każda kolejna książka otwiera inny wymiar polonijnego doświadczenia w Ameryce. „The Exile Mission” (Ohio University Press, 2004) opowiadała o napięciach między starą Polonią a powojenną emigracją polityczną. „Letters from Readers in the Polish American Press” (Lexington Books, 2014) oddała głos czytelnikom polonijnych gazet — ludziom, którzy pisali listy do redakcji, bo nie mieli innego forum. „The Polish Hearst” (University of Illinois Press, 2015) przybliżyła postać Antoniego Paryskiego — wydawcy „Ameryki-Echo” z Toledo w Ohio, który zbudował polonijne imperium medialne na przełomie wieków.
Jaroszyńska-Kirchmann jest też redaktorem naczelnym „Polish American Studies” — najważniejszego naukowego czasopisma poświęconego historii Polonii — i byłą prezes Polish American Historical Association (2007–2009), organizacji zrzeszającej badaczy polonijnej historii po obu stronach Atlantyku.
A jeśli ktoś sądzi, że profesor emerytka spoczywa na laurach — w lipcu 2026 roku nakładem Columbia University Press ukaże się jej najnowsza książka: „Pierogi: An American Story of Polish Food”. Historia pierogów jako opowieść o tożsamości, asymilacji i o tym, jak jedzenie staje się mostem między kulturami. Od listów imigrantów do pierogów — logika jest nieoczywista, ale właśnie dlatego fascynująca.
Dlaczego warto przyjść
Spotkanie autorskie z profesor Jaroszyńską-Kirchmann to nie wykład akademicki dla wtajemniczonych — to rozmowa o nas. O tym, co pisali nasi dziadkowie w listach do gazet, które dawno przestały istnieć. O tym, jak wyglądała polska szkoła w Ameryce sto lat temu i jak wygląda dziś. O tym, czym jest polskość, kiedy się ją przeżywa nie w Warszawie czy Krakowie, ale w Bridgeport, w Hamtramck, na Greenpoint albo w Schiller Park. Książka „Polonia amerykańska o sobie” nie opowiada historii z podręcznika — opowiada historię, którą polsko-amerykańskie rodziny noszą w sobie, często nawet o tym nie wiedząc.
W roku, w którym Ameryka świętuje 250 lat niepodległości, ta książka przypomina, że Polacy byli przy tym od początku — i że ich głosy zasługują na to, by je usłyszeć.
Informacje praktyczne
- Co: Spotkanie autorskie — „Historia Polonii amerykańskiej głosami imigrantów: prezentacja nowej książki”
- Kiedy: Wtorek, 14 kwietnia 2026, godz. 18:00 (6:00 PM)
- Gdzie: Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 138 Greenpoint Avenue, Brooklyn, NY 11222
- Autorka: Prof. Anna D. Jaroszyńska-Kirchmann
- Książka: „Polonia amerykańska o sobie. Źródła do historii 1608–2020″ (red. A.D. Jaroszyńska-Kirchmann, J.S. Pula, PIW, Warszawa 2025)
- Wstęp: [DO POTWIERDZENIA — wolny / bilety]
Redakcja, Głos Polonii w USA
Czytaj więcej na poland.us — kultura, historia i życie Polonii w Ameryce. Szukasz polskich firm i usług w USA? PolishPages.com.
