Teraz ich prace można zobaczyć w Michigan, w Galerii Polskiego Instytutu Kultury i Badań w Orchard Lake. Wystawa „The Story of Poland in Posters” jest otwarta do 24 maja 2026 roku i opowiada historię Polski tak, jak nie opowie jej żaden podręcznik — przez litografie, abstrakcje, symbole i kolory, które kiedyś zrywano ze ścian warszawskich kamienic, bo ludzie chcieli mieć je u siebie w domu.
Plakat, który stał się sztuką
Polska szkoła plakatu to jedno z najbardziej rozpoznawalnych polskich zjawisk artystycznych na świecie — obok muzyki Chopina i kina Polańskiego. Jej początki sięgają końca XIX wieku, kiedy Stanisław Wyspiański zaprojektował plakat do przedstawienia Maeterlincka, łącząc funkcję informacyjną z symboliką tak bogatą, że praca stała się dziełem sztuki samym w sobie. Ale prawdziwy rozkwit nastąpił w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku, kiedy Henryk Tomaszewski i Józef Mroszczak — dwaj ojcowie założyciele ruchu — prowadzili katedry plakatu na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych i kształcili pokolenia artystów, którzy zmienili oblicze grafiki na całym świecie.
To, co wydarzyło się w PRL-owskiej Polsce, nie miało precedensu: w kraju, gdzie wolność słowa nie istniała, plakat stał się jedynym legalnym polem artystycznej wolności. Cenzura kontrolowała książki, filmy i prasę, ale plakat — traktowany przez urzędników jako narzędzie reklamy, a nie sztuki — wymykał się kontroli. Artyści wykorzystali tę lukę i zaczęli tworzyć prace pełne metafor, ironii i symboliki, które mówiły widzom więcej niż tysiąc słów w oficjalnej gazecie. Ulica stała się galerią, a przechodnie — widzami, którzy potrafili czytać obrazy lepiej niż jakikolwiek koneser sztuki na Zachodzie.
Co można zobaczyć w Orchard Lake
Wystawa „The Story of Poland in Posters” obejmuje prace od końca XIX wieku po współczesność i pokazuje, jak plakat towarzyszył kolejnym etapom polskiej historii — od walki o tożsamość narodową w czasach zaborów, przez religijną ikonografię, po teatr, film i codzienne życie w PRL i po transformacji. Wśród prezentowanych artystów są nazwiska, które każdy znawca grafiki rozpozna natychmiast: Jan Styka — malarz monumentalnych panoram historycznych, Stefan Norblin — mistrz art déco okresu międzywojennego, Waldemar Świerzy — jeden z najbardziej płodnych plakacistów w historii polskiej grafiki, Józef Mroszczak — współtwórca szkoły, oraz Rafał Olbiński — artysta, który przeniósł polską tradycję plakatową do Nowego Jorku, gdzie od lat osiemdziesiątych współpracuje ze School of Visual Arts i tworzy okładki dla „New Yorkera”, „Timea” i „Newsweeka”.
Kuratorami wystawy są Elijah Majeski, kierownik Galerii, oraz dr John Radziłowski, dyrektor Polskiego Instytutu Kultury i Badań — historyk czwartego pokolenia polskich Amerykanów, specjalista od historii Polonii, autor licznych publikacji o polsko-amerykańskim doświadczeniu. Radziłowski objął stanowisko dyrektora Instytutu w 2022 roku i od tego czasu konsekwentnie buduje program wystawienniczy, który łączy polską sztukę z polonijną tożsamością.
Dlaczego Michigan
Orchard Lake Schools w Michigan to jedno z najważniejszych polonijnych centrów edukacyjnych i kulturalnych w Ameryce — ośrodek z ponad stuletnimi korzeniami, głęboko związany z katolicką tradycją polskiej diaspory. Polski Instytut Kultury i Badań, działający w ramach Orchard Lake Schools, pełni rolę strażnika polskiego dziedzictwa: gromadzi archiwa, dzieła sztuki i pamiątki polonijne, organizuje wystawy, wykłady i programy edukacyjne skierowane zarówno do Polonii, jak i do szerszej amerykańskiej publiczności.
Wystawa plakatów w tym miejscu ma szczególny sens. Polonijna społeczność Michigan — jedna z największych i najstarszych w Stanach Zjednoczonych, z silnymi ośrodkami w Detroit, Hamtramck i okolicach — to ludzie, których dziadkowie i pradziadkowie widzieli te same plakaty na ścianach polskich miast, zanim wsiedli na statki do Ameryki. Dla nich ta wystawa to nie lekcja historii sztuki — to wizualna podróż do świata, który ich rodziny zostawiły za sobą.
Informacje praktyczne
Co: „The Story of Poland in Posters” — wystawa polskiej sztuki plakatowej od końca XIX wieku po współczesność
Gdzie: Galeria, Polski Instytut Kultury i Badań, Orchard Lake Schools, Orchard Lake, Michigan
Kiedy: Do niedzieli, 24 maja 2026
Kuratorzy: Elijah Majeski, dr John Radziłowski
Zwiedzanie: W trakcie zaplanowanych wydarzeń w Galerii (szczegóły na stronie Instytutu) lub po umówieniu wizyty prywatnej
Kontakt: [email protected], tel. 248-836-1284
Więcej informacji: www.picrol.org
Redakcja, Głos Polonii w USA
Czytaj więcej na poland.us — kultura, historia i życie Polonii w Ameryce. Szukasz polskich firm i usług w USA? PolishPages.com.
