Liczne sposoby roszczenia świadczeń
Małżeństwo może pobierać świadczenia Social Security na różne sposoby. Badania naukowców z Center for Retirement Research przy Boston College wykazały, że odpowiednia kombinacja wieku i świadczeń Social Security może znacznie powiększyć dochód małżeństwa. Również pole do manewru mają wdowy i wdowcy, co wyjaśniam w książce pt. „Ubezpieczenie Społeczne Social Security”.
Szczególną uwagę do spraw emerytalnych powinni przykładać imigranci, gdyż na ich sytuację rzutują dodatkowe czynniki: stan imigracyjny, polska emerytura czy renta, kraj zamieszkania, zmiana sytuacji podatkowej po wyjeździe do Polski. Dla osób wracających do Polski nieodzowna jest książka pt. „Emerytura reemigranta w Polsce”.
Lata pracy nie przepadają
W przeszłości polski imigrant tracił wszystko, jeżeli nie dopracował w Stanach do 40 kwartałów: emerytury Social Security nie dostawał, a wpłacone składki zwracane mu nie były.
Zmieniło się to od 1 marca 2009, gdy z pomocą przyszła polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym. Jeżeli mamy w Stanach od 6 do 39 kwartałów legalnie zaliczonej pracy, to okresy ubezpieczenia w Polsce mogą uzupełnić brakujące okresy ubezpieczenia w Stanach. Nazywa się to połączeniem emerytur (totalization), choć jest to określenie nieprecyzyjne. To nie emerytury są łączone, lecz okresy ubezpieczeniowe.
Renta dla żony (męża) w Polsce
Polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym jest dobrą wiadomością dla rozwiedzionych i pozostawionych małżonków w Polsce.
Mieszkający w Polsce członkowie rodziny amerykańskich pracowników (wdowy, wdowcy, nieletnie czy niepełnosprawne sieroty, małżonkowie, byli małżonkowie, nieletnie czy niepełnosprawne dzieci) mogą być uprawnieni do pobierania świadczeń rodzinnych Social Security na takich samych zasadach, jak gdyby mieszkali w USA. Członkowie rodziny nie muszą być obywatelami amerykańskimi, posiadaczami zielonej karty, ani nie muszą mieć nawet numeru Social Security, ażeby pobierać w Polsce świadczenia rodzinne (family benefits), do których się kwalifikują. Zniesiony został również stary wymóg życia w związku małżeńskim przez 5 lat na ziemi amerykańskiej.
Od 1 marca 2009 rodziny amerykańskich pracowników kwalifikujące się do renty rodzinnej mogą otrzymywać ją w Polsce tak, jak gdyby mieszkały w Stanach.
Jeżeli pracownik pracował w Stanach krócej niż 10 lat, to uprawniony może być do „łączonej” emerytury, z której żona otrzymać może połowę. Łączone emerytury, ich potrącenia oraz tajniki polsko-amerykańskiej umowy emerytalnej wyjaśniam w książce pt. „Emerytura polska i amerykańska”.
Emerytura dla nielegalnych
Wiemy, że aby dostać emeryturę Social Security, trzeba przepracować co najmniej 10 lat i osiągnąć wiek emerytalny (62 lata, pełny wiek – od 66 do 67 lat, zależnie od roku urodzenia; dla urodzonych w 1960 r. i później – 67 lat). Nielegalni imigranci muszą spełnić dodatkowe warunki. Na mocy Social Security Protection Act z roku 2004, osoby składające wnioski po 1 stycznia 2004 muszą:
- albo mieć jakikolwiek numer Social Security (uprawniający do pracy albo nie) przyznany im przez SSA przed 1 stycznia 2004 roku, albo
- dostać po 1 stycznia 2004 numer Social Security upoważniający do pracy (czyli uzyskać, przynajmniej na jakiś czas, legalny status imigracyjny), albo
- w przeszłości wjechać do USA na wizie biznesowej (B-1) lub jako członek załogi na wizie D-1 lub D-2.
Innymi słowy, już od ponad 20 lat, bo od roku 2004, na emeryturę ani rentę Social Security nie mają szansy nielegalni imigranci, którzy nigdy nie mieli dobrego numeru Social Security i ciągle nie mają uregulowanego statusu imigracyjnego. Praca na cudzy czy fałszywy numer, jak również na numer podatnika (ITIN), dyskwalifikuje wnioskodawcę. Jedyną radą dla nich jest uregulowanie imigracyjnego statusu. Zasady te dotyczą tylko osób składających wnioski o świadczenia emerytalne czy rentowe po 1 stycznia 2004. Jeżeli ktoś otrzymał emeryturę wcześniej, to nie zostanie mu ona odebrana.
Przepisy zaczynają się dodatkowo komplikować, jeżeli ktoś miał kartę Social Security wydaną wcześniej, gdy stracił legalny pobyt oraz gdy ma rodzinę, która chce pobierać świadczenia na jego konto.
Gdy wracasz do Polski
Wiele osób wysłuży dziesięć lat pracy, po czym mając 40 czy 50 lat wraca do stęsknionej rodziny w Polsce, licząc na hojną emeryturę, która figuruje w raporcie SSA. Błąd. Urząd Social Security, podając przewidywaną wysokość świadczeń, zakłada, że osoba taka będzie do wieku 67 lat miała zarobki na podobnym poziomie co w ostatnim roku. Skoro zaprzestanie ona pracy, średnia jej zarobków spada, więc emerytura okaże się o wiele, wiele mniejsza. Ponadto świadczenia wypłacane w Polsce nierezydentom podatkowym USA (osobom bez amerykańskiego obywatelstwa i bez zielonej karty) pomniejszone będą przez 25.5-procentowy podatek (nonresident tax). Bądź świadom wszystkich potrąceń i wyjątków od nich, żebyś wiedział, na jaką emeryturę w Polsce możesz liczyć.
W Polsce mniej o jedną czwartą
Nierezydenci podatkowi USA (osoby bez amerykańskiego obywatelstwa i bez zielonej karty) wracający do Polski mają potrącane w USA 25.5 procent podatku non-resident tax (30% od 85% świadczeń Social Security, co daje 25.5%). Niestety, nowa polsko-amerykańska umowa podatkowa, podpisana w 2013 roku, do dziś nie weszła w życie – nadal obowiązuje umowa z 1974 roku – a i ona nie znosiła tego podatku. Tak jak od 1974, Polacy nadal płacą ten podatek, podczas gdy obywatele wielu krajów są z niego całkowicie zwolnieni. Aż dziewięć krajów ma z USA umowy całkowicie zwalniające z podatków emerytury z systemu Social Security, a dziesiąta Szwajcaria – zredukowane do 15%. Są to: Kanada, Niemcy, Irlandia, Izrael, Włochy, Japonia, Wielka Brytania, Egipt i Rumunia oraz Szwajcaria.
Zwolnienia nie przewiduje także nowa polsko-amerykańska umowa podatkowa podpisana w 2013 roku: według jej art. 18 ust. 3 świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacane rezydentowi drugiego państwa podlegają opodatkowaniu tylko w państwie, które je wypłaca. Krytyczną ocenę tej umowy wynegocjowanej przez polskie Ministerstwo Finansów przedstawiam w tekście „Spartaczona Umowa podatkowa: Polonia nadal bita podatkiem dla nierezydentów” na stronie www.PoradnikSukces.com.
25.5-procentowy podatek od Social Security nie jest potrącany amerykańskim obywatelom. Stąd wniosek: planujesz wrócić na emeryturę do Polski, to postaraj się o amerykańskie obywatelstwo.
Windfall Elimination Provision – już nie obowiązuje
Jeżeli dostawałeś dwie emerytury: polską i amerykańską, to dotyczyła cię „Windfall Elimination Provision” (WEP) – klauzula, która powodowała redukcję świadczeń Social Security (emerytury czy renty dla niepełnosprawnych) maksymalnie do połowy świadczeń polskich (plus stopa inflacji od roku, w którym skończyłeś 62 lata), albo do połowy średnich waloryzowanych zarobków z całego życia, albo do ustalanej co roku kwoty maksymalnej (587 dol. w roku 2024), w zależności od tego, co jest mniejsze.
Dobra nowina to fakt, że WEP (a także Government Pension Offset – GPO) został zniesiony na mocy Social Security Fairness Act, ustawy podpisanej przez Prezydenta Bidena 5 stycznia 2025, a działającej wstecz – dotyczy świadczeń należnych od stycznia 2024 roku. Tak więc obecnie możemy brać polską i amerykańską emeryturę (rentę) bez tej redukcji.
W razie deportacji
Osoby deportowane w większości przypadków nie otrzymają świadczeń Social Security.
Jeżeli emeryt dostanie finalny nakaz deportacji, Department of Homeland Security informuje o tym Administrację Social Security, która zawiesza świadczenia emerytalne czy rentowe. Świadczenia te mogą być wypłacane ponownie dopiero wtedy, gdy imigrant ponownie uzyska zieloną kartę, czyli status stałego rezydenta.
Rodzina deportowanego emeryta (żona czy nieletnie dzieci) może nadal otrzymywać swoje świadczenia, jeżeli są to obywatele Stanów Zjednoczonych. Jeżeli nie są obywatelami amerykańskimi, mogą otrzymywać świadczenia z tytułu związku rodzinnego z deportowaną osobą tylko na terenie USA.
Uwaga: Zawieszenie deportacji (suspension of deportation) nie dyskwalifikuje emeryta czy rencisty z otrzymywania świadczeń.
Przepisy dotyczące zawieszenia Social Security deportowanym osobom są skomplikowane. Można o nich przeczytać tu: www.ssa.gov/OP_Home/ssact/title02/0202.htm oraz secure.ssa.gov/poms.nsf/lnx/0302635001. Należy poradzić się kompetentnego prawnika w swojej konkretnej sytuacji.
Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.
