Każda „osoba amerykańska” (obywatel USA, posiadacz zielonej karty i rezydent podatkowy), której łączna wartość zagranicznych kont finansowych przekroczyła 10 000 USD w dowolnym momencie roku, musi złożyć FBAR (FinCEN Form 114). Odrębnie, przy wyższych progach, może być wymagany formularz FATCA (Form 8938) dołączany do zeznania podatkowego. To dwa różne obowiązki – jeden nie zwalnia z drugiego.
Masz konto w polskim banku, lokatę, PPK, mieszkanie sprzedane w Polsce z wpływem na rachunek albo udziały w polskiej spółce? Jeśli jesteś obywatelem USA lub posiadaczem zielonej karty, amerykański fiskus oczekuje, że poinformujesz o tych aktywach. Dla wielu osób z Polonii to zaskoczenie – zwłaszcza że obowiązek dotyczy również kont, z których nie osiągnięto żadnego dochodu. Poniżej wyjaśniamy różnicę między FBAR a FATCA, kto podlega, jakie są aktualne progi i terminy oraz jak naprawić spóźnione zgłoszenia bez drastycznych kar.
FBAR a FATCA – to nie to samo
To najczęstsze nieporozumienie. FBAR i FATCA to dwa niezależne obowiązki, składane do dwóch różnych instytucji, na dwóch różnych formularzach.
FBAR (FinCEN Form 114) to „Report of Foreign Bank and Financial Accounts”. Składa się go elektronicznie do FinCEN (Financial Crimes Enforcement Network) – nie do IRS i nie razem z zeznaniem podatkowym. Chodzi o samo istnienie kont zagranicznych, niezależnie od tego, czy przyniosły dochód.
FATCA (Form 8938) to „Statement of Specified Foreign Financial Assets”. Ten formularz dołącza się do rocznego zeznania podatkowego (Form 1040) i składa się do IRS. Obejmuje szerszy katalog aktywów – nie tylko konta bankowe, ale też np. udziały w spółkach czy niektóre instrumenty finansowe.
Kluczowa zasada – złożenie jednego nie zwalnia z drugiego. Wiele osób z Polonii, przy wyższych saldach, musi złożyć oba naraz. Jeśli szukasz kogoś, kto poprowadzi Cię przez oba formularze, w katalogu PolishPages w kategorii „Doradcy podatkowi / księgowi” znajdziesz polskojęzycznych księgowych i doradców CPA, którzy robią to na co dzień.
Kto podlega obowiązkowi zgłaszania
Obowiązek dotyczy „osoby amerykańskiej” (U.S. person), czyli:
- obywateli USA – również tych, którzy mieszkają w Polsce i mają podwójne obywatelstwo;
- posiadaczy zielonej karty (rezydentów stałych);
- rezydentów podatkowych USA, którzy spełniają tzw. substantial presence test.
Liczy się nie tylko „financial interest” (własność konta), ale też „signature or other authority” – czyli sama możliwość dysponowania cudzym kontem, na przykład rachunkiem rodzica, dla którego jesteś pełnomocnikiem, albo firmowym rachunkiem, którym zarządzasz. To pułapka, o której wiele osób nie wie.
Pod uwagę bierze się łączną wartość wszystkich kont zagranicznych, a nie każde z osobna. Trzy konta po 4 000 USD to razem 12 000 USD – i obowiązek FBAR już powstaje, choć żadne z nich nie przekracza progu.
Progi i terminy – aktualne wartości
FBAR (FinCEN Form 114). Próg jest jeden i niezależny od miejsca zamieszkania czy stanu cywilnego – składasz FBAR, jeśli łączna wartość kont zagranicznych przekroczyła 10 000 USD w dowolnym momencie roku kalendarzowego (nawet jeśli tylko przez jeden dzień).
Termin – 15 kwietnia po zakończeniu roku (FBAR za 2025 r. jest wymagany do 15 kwietnia 2026 r.). Istnieje jednak automatyczne przedłużenie do 15 października – nie trzeba o nie wnioskować. Jeśli nie zdążysz na kwiecień, masz czas do października automatycznie.
FATCA (Form 8938). Progi są znacznie wyższe niż w FBAR i zależą od tego, gdzie mieszkasz i jak się rozliczasz. Aktualnie:
- Mieszkasz w USA i rozliczasz się samodzielnie: ponad 50 000 USD na ostatni dzień roku lub ponad 75 000 USD w dowolnym momencie roku.
- Mieszkasz w USA i rozliczasz się wspólnie z małżonkiem: ponad 100 000 USD na koniec roku lub ponad 150 000 USD w ciągu roku.
- Mieszkasz za granicą (np. w Polsce), samodzielnie: ponad 200 000 USD na koniec roku lub ponad 300 000 USD w ciągu roku.
- Mieszkasz za granicą, wspólnie z małżonkiem: ponad 400 000 USD na koniec roku lub ponad 600 000 USD w ciągu roku.
Formularz 8938 składa się razem z zeznaniem podatkowym, więc obowiązuje ten sam termin co formularz 1040 (wraz z ewentualnymi przedłużeniami).
Jak zgłosić – krok po kroku
FBAR składa się wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem systemu BSA E-Filing FinCEN. W formularzu podaje się dane każdego konta – nazwę instytucji, numer konta, maksymalne saldo w ciągu roku oraz walutę. Salda w złotych przelicza się na dolary według kursu na koniec roku (Departament Skarbu publikuje oficjalne kursy).
Formularz 8938 (FATCA) wypełnia się jako załącznik do zeznania Form 1040 i przekazuje razem z całym zeznaniem do IRS – papierowo lub elektronicznie za pomocą oprogramowania podatkowego.
Praktyczna rada – zbierz wcześniej wyciągi roczne ze wszystkich polskich rachunków (banków, SKOK-ów, domów maklerskich), bo potrzebujesz maksymalnego salda z całego roku, a nie tylko stanu na 31 grudnia. Przy kilku kontach i różnych walutach warto oddać to polskojęzycznemu księgowemu z katalogu PolishPages, który zna specyfikę polskich instytucji i uniknie kosztownych pomyłek w przeliczeniach.
Kary za niezłożenie – i jak są liczone
To najważniejsza część dla każdego, kto dopiero teraz odkrywa ten obowiązek.
FBAR – naruszenie nieumyślne (non-willful): kara cywilna sięga obecnie 16 536 USD za jeden raport (kwota jest corocznie waloryzowana o inflację; obowiązuje dla kar naliczanych od 17 stycznia 2025 r.). Ważne – po wyroku Sądu Najwyższego w sprawie Bittner v. United States karę nieumyślną liczy się „za formularz”, a nie za każde niezgłoszone konto. Jeśli nie złożyłeś jednego FBAR-u obejmującego 10 kont, grozi jedna kara, a nie dziesięć.
FBAR – naruszenie umyślne (willful): kara jest znacznie wyższa i może wynieść nawet 50% salda konta w chwili naruszenia. W skrajnych przypadkach dochodzi do odpowiedzialności karnej.
FATCA (Form 8938): za niezłożenie grozi kara 10 000 USD, a jeśli nie złożysz formularza w ciągu 90 dni od zawiadomienia IRS – dodatkowo 10 000 USD za każdy kolejny 30-dniowy okres, maksymalnie do 50 000 USD.
W obu przypadkach obowiązuje wyjątek „reasonable cause” – kara nie powinna być nałożona, jeśli niezłożenie wynikało z uzasadnionej przyczyny, a nie z zaniedbania.
Program dobrowolnego ujawnienia – gdy zaległość już powstała
Jeśli przez lata nie składałeś FBAR-u ani Form 8938, bo po prostu nie wiedziałeś o obowiązku, nie panikuj – IRS przewiduje ścieżki naprawcze dla osób działających w dobrej wierze.
- Delinquent FBAR Submission Procedures – dla osób, które nie miały niezgłoszonego dochodu i mają uzasadnioną przyczynę spóźnienia; pozwalają dosłać zaległe FBAR-y bez automatycznej kary.
- Streamlined Filing Compliance Procedures – dla osób, których zaniedbanie było nieumyślne; obejmują złożenie zaległych zeznań i FBAR-ów, często z łagodniejszymi konsekwencjami.
Wybór właściwej ścieżki ma ogromne znaczenie finansowe i wymaga indywidualnej oceny sytuacji. To moment, w którym samodzielne działanie bywa ryzykowne – warto skorzystać z profesjonalnej pomocy.
Częste błędy Polonii
- „Nie miałem dochodu z tego konta, więc nie muszę go zgłaszać.” Nieprawda – FBAR dotyczy samego istnienia konta, nie dochodu.
- Zapominanie o kontach, którymi się tylko zarządza (pełnomocnictwo do konta rodzica, rachunek firmowy) – signature authority również podlega zgłoszeniu.
- Pomijanie PPK, lokat, rachunków maklerskich i polis jako „kont finansowych”.
- Mylenie progów – stosowanie progu FATCA (50 000+ USD) do FBAR, gdzie próg to tylko 10 000 USD.
- Złożenie tylko jednego formularza w przekonaniu, że zwalnia z drugiego.
- Błędne przeliczenia z PLN na USD albo użycie stanu na 31 grudnia zamiast maksymalnego salda w danym roku.
Masz pytanie o swoją sytuację? Zostaw komentarz pod tym artykułem – nasza redakcja oraz sprawdzone firmy (doradcy podatkowi i księgowi) z sieci Polish Pages szybko na niego odpowiadają. Ten temat należy do najczęściej czytanych i komentowanych w naszym serwisie, dlatego pytania nie giną – trafiają wprost do właściwych specjalistów, a czytelnicy regularnie dostają konkretne odpowiedzi w ciągu kilku dni. Polonijni doradcy z naszej sieci są rozchwytywani właśnie dlatego, że mówią po polsku i rozumieją realia polskich banków.
Zastrzeżenie: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przepisy, progi i kary mogą się zmieniać, a każda sytuacja jest inna. Przed złożeniem lub zaniechaniem złożenia FBAR/FATCA skonsultuj się z licencjonowanym doradcą podatkowym lub CPA.
Nie wiesz, od czego zacząć? Znajdź polskiego księgowego lub doradcę CPA w kategorii „Doradcy podatkowi / księgowi” w katalogu PolishPages – to najszybsza droga do specjalisty, który rozliczy Twoje konta zagraniczne zgodnie z aktualnymi przepisami.
