„W roku 2018 w maju poznałam Krzysztofa, który wrócił z USA. Zakochaliśmy się, a nasze wspólne życie było cudowne, choć bardzo krótkie. W grudniu tego samego roku Krzyś zginął w wypadku samochodowym. Byłam w drugim miesiącu ciąży. Wiedział o tym i nawet zdążył pochwalić się rodzinie.
W lipcu 2019 r. urodziła się nasza córka. Zadzwoniłam do Administracji Social Security w Stanach i rozmawiałam przez tłumacza. Dowiedziałam się, że w Polsce dziecko nie ma szansy na rentę. Nie dostaję żadnej pomocy na córkę. Wiem, że Krzysztof ma dwoje dzieci w USA z poprzedniego małżeństwa, które otrzymują rentę po zmarłym ojcu, ale nie moja córka, bo mieszka w Polsce. Krzysztof miał zieloną kartę i pracował legalnie, odprowadzał podatki, ale nie mam skąd wyciągnąć tych dokumentów i cokolwiek spróbować ruszyć w tym kierunku. Nie mówię po angielsku, co również bardzo utrudnia załatwianie spraw.
Proszę, pomóżcie mi. Doradźcie, co mam zrobić. Chodzi o przyszłość mojego dziecka. Nie mogę się z tym pogodzić, że mojej małej w Polsce nic się nie należy, mimo że jego dzieci w Stanach dostają społeczną zapomogę. Pozdrawiam i proszę o pomoc.”
Dobra wiadomość
Albo w Administracji SSA udzielono pani błędnej informacji, albo tłumacz coś źle przetłumaczył, bo nieletnia córka zmarłego amerykańskiego pracownika jest uprawniona do renty sierocej, mimo że mieszka w Polsce. Również nie jest problemem brak informacji o historii zarobkowej ojca dziecka. Jest pewne, że był on w Stanach w pełni ubezpieczony w ramach Social Security, bo jego dzieci w USA dostały sieroce świadczenia. Historia pracy ojca dziecka jest zaksięgowana w rejestrach SSA, nie musi jej pani dokumentować. Brak jego numeru Social Security też nie jest problemem, bowiem SSA zidentyfikuje go na podstawie nazwiska i daty urodzenia.
Jak było, jak jest
Jak było: Przed 1 marca 2009 r. członkowie rodzin ubezpieczonych osób, niebędący obywatelami, byli uprawnieni do odbioru rent rodzinnych w Polsce tylko pod warunkiem, że w przeszłości mieszkali w USA przez co najmniej 5 lat, będąc w związku, który upoważnił ich do tych świadczeń. Mogli oni pobierać renty rodzinne w Polsce, ale po upływie sześciu miesięcy to prawo tracili. Ażeby je odzyskać, musieli wrócić do USA co najmniej na miesiąc. Te przepisy nadal obowiązują obywateli innych krajów, ale nie Polski.
Jak jest: Po wejściu w życie umowy emerytalnej (totalization agreement) te dwa wymogi są dla Polaków zniesione. Oznacza to, że świadczenia rodzinne Social Security mogą w Polsce dostać osoby uprawnione na zasadach takich samych, jak Amerykanie, bez względu na to, że mieszkają w Polsce, że nigdy nie były w Stanach czy nie mają numeru Social Security.
Dlaczego SSA nie wie?
Przed laty pani córka w Polsce nie dostałaby renty, ale to zmieniło się od 1 marca 2009 roku, gdy weszła w życie polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym. Można o niej przeczytać w książce pt. „Emerytura reemigranta w Polsce”.
Nasuwa się pytanie, dlaczego niektórzy pracownicy Administracji Social Security nie wiedzą o polsko-amerykańskiej umowie, która obowiązuje już od 2009 roku, i udzielają błędnych informacji. Może dlatego, że na 193 kraje uznane przez Organizację Narodów Zjednoczonych tylko 31 ma zawarte ze Stanami bilateralne umowy o zabezpieczeniach społecznych (totalization agreements), a każda z nich może się różnić w szczegółach. Na mocy polsko-amerykańskiej umowy dziecko amerykańskiego ubezpieczonego pracownika dostanie rentę niezależnie od tego, czy mieszka ono w Stanach, czy w Polsce.
Kiedy dziecko dostanie rentę Social Security
Dziecko emeryta, rencisty albo osoby zmarłej (odpowiednio ubezpieczonej) jest uprawnione do renty rodzinnej Social Security, jeżeli spełnia następujące wymogi:
- jest stanu wolnego; oraz
- ma mniej niż 18 lat albo poniżej lat 19, jeżeli chodzi do szkoły w pełnym wymiarze godzin (ale nie na studia).
Renta przysługuje również dziecku, które ma ponad 19 lat, jeżeli jest niepełnosprawne, a niepełnosprawność powstała przed 22. rokiem życia.
O świadczenia Social Security dla nieletniego dziecka ubiega się jego prawny opiekun i on je otrzymuje. Co ważne, miejsce zamieszkania dziecka ani jego amerykański status imigracyjny nie mają obecnie znaczenia. Dziecko mieszkające w Polsce czy w Stanach traktowane jest tak samo.
Więcej o świadczeniach rodzinnych piszę w książce pt. „Ubezpieczenie Społeczne Social Security”.
Jak ubiegać się o świadczenia?
Pani Irena nie potrzebuje zdobywać żadnych dokumentów z USA, ani podatkowych, ani zarobkowych. Wystarczy numer Social Security ojca, a jeżeli go pani nie posiada – tylko imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia, a SSA odszuka dane p. Krzysztofa w swoich bazach danych. Musi pani natomiast udokumentować tożsamość dziecka oraz ojcostwo – zwykle wystarczy do tego akt urodzenia córki, a jeśli ojciec nie jest w nim wpisany – dokument ustalający ojcostwo (np. uznanie ojcostwa albo orzeczenie sądu).
Świadczenia przyznaje Urząd Social Security (Social Security Administration), a wniosek może pani złożyć za pośrednictwem Biura Świadczeń Federalnych (Federal Benefits Unit) przy Ambasadzie USA w Warszawie (ul. Piękna 12, 00-539 Warszawa, e-mail: [email protected]) albo w Konsulacie Generalnym USA w Krakowie (ul. Stolarska 9, 31-043 Kraków, e-mail: [email protected]). Aktualne dane kontaktowe podaje strona www.ssa.gov/foreign/iclaim.htm. Sugeruję, żeby napisała pani maila do Biura Świadczeń Federalnych i zapytała w swojej konkretnej sytuacji.
Ile wyniesie renta?
Wysokość rodzinnego świadczenia zależy od zarobków zmarłej osoby. Im więcej składek pracownik wpłacił na Social Security, tym wyższe są rodzinne renty. Renta córki pomniejszona będzie o amerykański podatek dla nierezydentów podatkowych (non-resident tax) – osób bez amerykańskiego obywatelstwa i bez zielonej karty – który wynosi 25.5%. Ponieważ córka jest polską rezydentką podatkową, świadczenie z USA trzeba rozliczyć także w Polsce: w zeznaniu PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG, z odliczeniem podatku zapłaconego w USA.
Radzę złożyć wniosek o rentę dla dziecka jak najszybciej, bowiem nie dostanie pani wyrównania za minione lata.
Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.
