11 listopada Polacy na całym świecie obchodzą Narodowe Święto Niepodległości. Tego dnia w 1918 roku Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu dowództwo nad wojskiem i po 123 latach zaborów Polska wróciła na mapę Europy. W tym roku mija 108 lat od tamtych wydarzeń.
Tego samego dnia w lasku pod Compiègne we Francji podpisano rozejm, który zakończył I wojnę światową. Trzy mocarstwa, które pod koniec XVIII wieku podzieliły Rzeczpospolitą między siebie – Rosja, Prusy i Austria – leżały w gruzach. Polacy wykorzystali tę chwilę, bo byli na nią przygotowani.
123 lata bez państwa
Od trzeciego rozbioru w 1795 roku Polski nie było na mapach. Przez ponad sto lat nie było polskiego rządu, polskiej armii ani polskiej waluty. Zostały język, wiara, literatura i pamięć o kolejnych powstaniach – listopadowym i styczniowym. To one sprawiły, że w 1918 roku naród, który przez pięć pokoleń żył pod obcą władzą, w ciągu kilku tygodni zbudował od nowa własne państwo.
Piłsudski i Paderewski: dwie drogi do jednego celu
Józef Piłsudski wierzył, że niepodległość trzeba wywalczyć z bronią w ręku. Stworzył Legiony Polskie, a gdy odmówił złożenia przysięgi na wierność Niemcom, trafił do więzienia w Magdeburgu. Do Warszawy wrócił 10 listopada 1918 roku. Dzień później objął dowództwo nad wojskiem, a 22 listopada został Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.
Ignacy Jan Paderewski walczył inaczej. Najsłynniejszy pianista swoich czasów, uwielbiany w Ameryce, zamienił sale koncertowe w trybunę dla sprawy polskiej. Grał, przemawiał i zbierał pieniądze dla ofiar wojny w Polsce. Przekonywał też do Polski prezydenta Woodrowa Wilsona. W styczniu 1918 roku Wilson ogłosił swoje 14 punktów; trzynasty zapowiadał niepodległe państwo polskie z dostępem do morza.
Pod koniec grudnia 1918 roku przyjazd Paderewskiego do Poznania stał się iskrą Powstania Wielkopolskiego. W styczniu 1919 roku Piłsudski powołał go na premiera i ministra spraw zagranicznych, a 28 czerwca 1919 roku Paderewski razem z Romanem Dmowskim podpisał w imieniu Polski traktat wersalski. Dzieliło ich wiele, ale w najważniejszym momencie potrafili działać razem. Na zdjęciu z lutego 1919 roku idą obok siebie na otwarcie pierwszego Sejmu odrodzonej Rzeczypospolitej.
Niepodległość wywalczona także w Ameryce
Polonia w Stanach Zjednoczonych nie czekała z założonymi rękami. Ponad 20 tysięcy ochotników z USA zgłosiło się do obozu szkoleniowego w Niagara-on-the-Lake w Kanadzie. Stamtąd jechali do Francji, do Błękitnej Armii generała Józefa Hallera, która w 1919 roku przybyła do Polski i zasiliła Wojsko Polskie. Polskie parafie i organizacje od Nowego Jorku po Chicago zbierały pieniądze, żywność i ubrania dla kraju.
Ta więź przetrwała. Serce Ignacego Paderewskiego, który zmarł w Nowym Jorku w 1941 roku, spoczywa w Narodowym Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown w Pensylwanii – w „amerykańskiej Częstochowie”, około dwóch godzin jazdy od Nowego Jorku.
Święto, którego nie wolno było obchodzić
Dzień 11 listopada stał się oficjalnym świętem państwowym dopiero w 1937 roku. Po II wojnie światowej władze komunistyczne je zniosły i przez dziesięciolecia rocznicę niepodległości można było świętować tylko po cichu – albo na emigracji. Sejm przywrócił Narodowe Święto Niepodległości w lutym 1989 roku, tuż przed upadkiem komunizmu.
Dziś biało-czerwone flagi wiszą w Polsce i w polonijnych domach w Ameryce. W Nowym Jorku rocznicę upamiętnia między innymi Instytut Piłsudskiego w Ameryce na Greenpoincie, który zaprasza na Dzień Otwarty, pokaz filmu i koncert muzyki Chopina. To dobry dzień, żeby opowiedzieć dzieciom i wnukom, skąd jesteśmy – i ile kosztowała wolność, którą dziś przyjmujemy za oczywistą.
