Social Security Fairness Act zniósł klauzulę WEP dla świadczeń należnych od stycznia 2024 roku. Kto już pobierał emeryturę obniżoną przez WEP, dostał wyrównanie i podwyżkę automatycznie. Kto nigdy nie złożył wniosku o Social Security, musi zrobić to sam – świadczenie przyznaje się najwyżej sześć miesięcy wstecz.
Rok temu pisałam na tych stronach o uchwaleniu Social Security Fairness Act – ustawy, która skasowała klauzulę WEP, obniżającą amerykańskie emerytury osobom pobierającym polskie świadczenia. Wtedy wiele było jeszcze niewiadomych: kiedy przyjdą pieniądze, ile wyniosą, czy trzeba coś robić. Dziś Social Security Administration ma to za sobą i można podsumować, co naprawdę się zmieniło w portfelach Polonii. A także wskazać grupę, która wciąż zostawia pieniądze na stole: tych, którzy nigdy nie złożyli wniosku, bo „i tak zabiorą”.
Przypomnienie: co odebrał WEP
Windfall Elimination Provision, klauzula o nadmiernych zyskach, obowiązywała od 1983 roku. Jeśli ktoś miał emeryturę z pracy, od której nie płacono składek Social Security – a taką jest polska emerytura ZUS czy KRUS – to jego amerykańskie świadczenie liczono według mniej korzystnego wzoru. W praktyce oznaczało to permanentną obniżkę świadczeń Social Security nawet o połowę polskiej emerytury. Wiele osób odczuwało to jako karę za pracę w Polsce.
Social Security Fairness Act, ustawa podpisana 5 stycznia 2025 roku, zniosła WEP i pokrewną klauzulę GPO dla świadczeń należnych od stycznia 2024 roku. Grudzień 2023 był ostatnim miesiącem, za który obniżka obowiązywała. Wcześniejsze lata nie są wyrównywane.
Bilans po roku: 17 miliardów dolarów
Social Security Administration wypłaciła zaległości szybciej, niż ktokolwiek się spodziewał. Pierwsze przelewy poszły w ostatnim tygodniu lutego 2025 roku, a do 7 lipca 2025 roku urząd zakończył ponad 3,1 miliona wypłat na łączną sumę 17 miliardów dolarów – pięć miesięcy przed własnym harmonogramem. Przeciętne wyrównanie za okres od stycznia 2024 roku wyniosło $7,208. Od kwietnia 2025 roku emeryci dostają już podwyższone świadczenia miesięczne.
| Social Security Fairness Act w liczbach | |
|---|---|
| Ustawa podpisana | 5 stycznia 2025 |
| Obniżki WEP i GPO zniesione od | stycznia 2024 (wstecz) |
| Osoby objęte WEP lub GPO | ok. 2,8 miliona |
| Wypłacone wyrównania (do 7 lipca 2025) | ponad 3,1 miliona przelewów, 17 miliardów dolarów |
| Przeciętne wyrównanie | $7,208 |
| Przeciętna podwyżka miesięczna (szacunek CBO na grudzień 2025) | pracownik $360 małżonek $700 wdowa/wdowiec $1,190 |
| Nowe wnioski po uchwaleniu ustawy (do 30 września 2025) | ok. 387 tysięcy |
| Koszt dla systemu (CBO, lata 2024–2034) | ok. 198 miliardów dolarów |
Źródła: Social Security Administration, Congressional Research Service (sierpień 2026), Congressional Budget Office.
Skala podwyżek jest bardzo różna. Ktoś, kto miał w Polsce niską emeryturę ZUS, więc niewielką redukcję amerykańskiej emerytury tytułem WEP, mógł dostać kilkadziesiąt dolarów miesięcznie. Ktoś, komu WEP zabierał maksymalną kwotę, odzyskał kilkaset.
Kto dostał pieniądze automatycznie
Jeśli pobierałeś już emeryturę Social Security obniżoną przez WEP, nie musiałeś nic robić. Urząd sam przeliczył świadczenie, wysłał wyrównanie na konto, na które wpływa emerytura, i list z wyjaśnieniem. Proste sprawy załatwiono automatycznie w ciągu kilku miesięcy; skomplikowane, na przykład gdy ktoś pobierał kilka rodzajów świadczeń, urzędnicy przeliczali ręcznie.
Jeśli do dziś nie widzisz podwyżki, a WEP cię dotyczył, sprawdź konto na www.ssa.gov/myaccount i zadzwoń pod 1-800-772-1213. Najczęstsza przyczyna milczenia urzędu to nieaktualny adres lub numer konta bankowego.
Grupa, która wciąż nic nie dostała
Jest jednak spora grupa Polonusów, do której pieniądze nie trafiły i nie trafią same. To ludzie, którzy nigdy nie złożyli wniosku o Social Security, bo ktoś im powiedział, że z polską emeryturą „i tak wszystko zabiorą”. Albo odwrotnie – latami nie występowali o emeryturę z ZUS, żeby nie stracić części amerykańskiej. Jedni i drudzy tracą pieniądze co miesiąc.
Do 30 września 2025 roku do SSA wpłynęło około 387 tysięcy nowych wniosków od osób, które wcześniej się nie zgłaszały. Pamiętaj: urząd nie szuka uprawnionych. Wniosek trzeba złożyć samemu.
Dlaczego każdy miesiąc zwłoki kosztuje
Tu leży najważniejsza wiadomość tego tekstu. Ustawa działa wstecz od stycznia 2024 roku, ale tylko dla tych, którzy dwa świadczenia (amerykańskie i polskie) już mieli. Jeśli składasz wniosek dopiero teraz, obowiązują zwykłe zasady Social Security: emeryturę można przyznać najwyżej sześć miesięcy wstecz od miesiąca złożenia wniosku, i to pod warunkiem, że osiągnąłeś już pełny wiek emerytalny. Nikt nie wypłaci ci zaległości od 2024 roku tylko dlatego, że WEP już nie istnieje.
Przykład: pan Stanisław, lat 70, ma emeryturę ZUS i 25 lat pracy w Nowym Jorku, ale nigdy nie złożył wniosku o Social Security. Gdyby zgłosił się w styczniu 2027 roku, dostałby świadczenie od lipca 2026 roku. Każdy kolejny miesiąc zwłoki to jeden miesiąc emerytury stracony bezpowrotnie. Przy świadczeniu $1,500 rok zastanawiania się kosztuje go $18,000.
Nigdy nie składałeś wniosku? Zrób to teraz
- Załóż konto na www.ssa.gov/myaccount i sprawdź swoją historię zarobków oraz szacowane świadczenie. Wystarczy 40 kwartałów pracy w USA (10 lat).
- Złóż wniosek o emeryturę lub świadczenie małżeńskie online na www.ssa.gov/apply, telefonicznie pod 1-800-772-1213 lub osobiście w oddziale SSA. O świadczenie wdowie wnioskuje się tylko telefonicznie lub w biurze.
- Nie ukrywaj polskiej emerytury – podaj ją we wniosku. Od 2024 roku nie ma ona wpływu na wysokość świadczenia.
- Masz mniej niż 40 kwartałów? Umowa emerytalna Polska–USA pozwala zsumować okresy pracy w obu krajach, jeśli w USA masz co najmniej 6 kwartałów.
- Wniosek o emeryturę ZUS możesz złożyć przez amerykańskie biuro SSA – urzędy przekazują sobie dokumenty, choć trwa to długo. Lepiej złożyć wniosek w oddziale ZUS przy okazji wizyty w Polsce.
- Masz wątpliwości? Sięgnij po książkę „Emerytura polska i amerykańska”. Wracającym do Polski pomoże książka „Emerytura reemigranta w Polsce”. Są one do pobrania na sieci pod adresem www.poradniksukces.com.
Świadczenia małżeńskie: cichy zysk
O jednej grupie mówi się najmniej. Świadczenie małżeńskie (spousal benefits) Administracja Social Security wylicza w pełnym wieku emerytalnym jako połowę emerytury pracownika. Jeśli ta była obniżona przez WEP, obniżona była też połówka dla żony lub męża. Dziś liczy się ją od pełnej kwoty, więc podwyżkę dostały oba małżeńskie świadczenia naraz. Świadczeń wdowich WEP nigdy nie obniżał, więc tu nic się nie zmieniło.
Zmieniło się natomiast dla tych, którzy pracowali w amerykańskim sektorze publicznym bez składek Social Security: nauczycieli, pracowników miejskich, policjantów z własną emeryturą stanową. Klauzula GPO odbierała im świadczenie małżeńskie lub wdowie po współmałżonku, często w całości. Jeśli lata temu usłyszałaś w biurze SSA, że po mężu „nic ci się nie należy” – złóż wniosek jeszcze raz. Tamto zero było wynikiem przepisu, który już nie istnieje.
Co się nie zmieniło
Uchylenie WEP nie zmienia innych reguł. Kto pobiera emeryturę przed pełnym wiekiem emerytalnym i pracuje, nadal podlega limitowi dorabiania. Kto dostał wyrównanie, musi rozliczyć je w zeznaniu podatkowym za rok, w którym je otrzymał – SSA wystawiła formularz SSA-1099, a księgowy może zastosować metodę przypisania kwoty do lat poprzednich, o której pisałam rok temu. I wreszcie: WEP nie wraca. Ustawa nie ma daty ważności, choć kosztuje system około 198 miliardów dolarów w ciągu dekady i przybliża moment wyczerpania funduszu Social Security o mniej więcej pół roku. To argument, który w Waszyngtonie będzie jeszcze wracał – ale nie powód, by zwlekać z wnioskiem.
Jeszcze jedna ważna sprawa. Jeżeli pobierałeś dwie emerytury (polską i amerykańską) przed 1 stycznia 2024, a polskiej nie wyjawiłeś, to dostawałeś zawyżaną emeryturę Social Security, bez redukcji WEP. Innymi słowy Administracja Social Security być może nadpłaciła ci pewną kwotę (overpayment), którą nadal jesteś winny, pomimo zniesienia klauzuli WEP, bo zniesienie to dotyczy tylko świadczeń wypłacanych po 1 stycznia 2024. Stare zaległości pozostają i mogą być przez SSA egzekwowane.
Uwaga na oszustów
Wielka akcja wypłat przyciągnęła naciągaczy. Social Security nie dzwoni z informacją, że „wyrównanie czeka”, nie prosi o opłatę za jego uruchomienie ani o numer konta przez telefon. Jeśli ktoś oferuje pomoc w „odzyskaniu” pieniędzy za prowizję – odłóż słuchawkę i zadzwoń sam pod oficjalny numer.
Elżbieta Baumgartner jest autorką wielu książek-poradników, m.in. „Planowanie spadkowe, czyli jak uporządkować swoje sprawy w Stanach i w Polsce” oraz „Jak chować pieniądze przed fiskusem”. Są one dostępne w wersji elektronicznej w witrynie Poradnika Sukces: www.PoradnikSukces.com, [email protected], tel. 1-718-224-3492.
Prowadzisz firmę? Polonijna Książka i katalog Polish Pages to miejsca, w których Polonia szuka sprawdzonych polskich firm. Zapraszamy do współpracy – dodaj swój wpis do katalogu: Dodaj firmę na PolishPages.com →
Materiały mają charakter informacyjny i nie stanowią porady prawnej, podatkowej, finansowej ani medycznej. W sprawach dotyczących konkretnej sytuacji warto skonsultować się ze specjalistą. Autorzy i wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za skutki wykorzystania tych informacji.
