Od chaty w Appalachach do legendy Nashville
Dolly Rebecca Parton urodziła się w 1946 roku w hrabstwie Sevier w Tennessee, jako czwarte z dwanaściorga dzieci. Rodzina żyła skromnie, w drewnianej chacie bez bieżącej wody — te obrazy wracały później w jej piosenkach, między innymi w autobiograficznym „Coat of Many Colors”, opowiadającym o płaszczu uszytym przez matkę z kolorowych łat.
Do Nashville pojechała dzień po ukończeniu szkoły średniej. Karierę zaczynała u boku Portera Wagonera, z którym przez siedem lat nagrywała duety i występowała w telewizji — to właśnie z nim, przy pożegnaniu współpracy w 1974 roku, związana jest historia napisania w jeden dzień dwóch piosenek, które miały zdefiniować jej twórczość: „Jolene” i „I Will Always Love You”.
Wkład w muzykę: liczby, które robią wrażenie
Parton nagrała ponad 50 albumów studyjnych, a 25 jej utworów dotarło na szczyt listy Billboard Country. Zdobyła 11 nagród Grammy — w tym honorową Grammy Lifetime Achievement Award — przy 51 nominacjach w karierze. Jej piosenki „Jolene” i „I Will Always Love You” trafiły do Grammy Hall of Fame.
W 2022 roku znalazła się w Rock and Roll Hall of Fame — co ciekawe, początkowo sama próbowała odmówić nominacji, uznając, że nie zasłużyła na nią jako artystka country, a nie rocka. Środowisko muzyczne przekonało ją, by zmieniła zdanie. Otrzymała też najwyższe wyróżnienie Songwriters Hall of Fame (Johnny Mercer Award, 2007), Kennedy Center Honors (2006) i Narodowy Medal Sztuki (2004).
Parton nagrywała też z innymi gwiazdami country — z Lindą Ronstadt i Emmylou Harris stworzyła tercet Trio, a z Kennym Rogersem duet „Islands in the Stream” z 1983 roku, który stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów gatunku. Napisany przez nią soundtrack do filmu „9 to 5″ (1980) przyniósł nominacje do Oscara i Złotego Globu, a lata później historia trafiła też na Broadway jako musical z jej piosenkami.
Ciekawostki, które mało kto kojarzy z Dolly Parton
Za blond peruką i przerysowanym wizerunkiem kryła się jedna z najbystrzejszych głów w branży muzycznej. Kiedy Elvis Presley chciał nagrać „I Will Always Love You”, jego menedżer zażądał połowy praw autorskich do piosenki — Parton odmówiła. Decyzja opłaciła się kilkadziesiąt lat później, gdy w 1992 roku utwór w wersji Whitney Houston (ścieżka dźwiękowa filmu „Bodyguard”) przyniósł jej wielomilionowe tantiemy. Część tych pieniędzy przeznaczyła na inwestycję w biurowiec w czarnej dzielnicy Nashville — miejsce, które sama nazywała „domem zbudowanym przez Whitney”.
W 1986 roku otworzyła park rozrywki Dollywood w Górach Dymnych w Tennessee, oparty na tradycji Appalachów. Dziewięć lat później, w 1995 roku, zainspirowana analfabetyzmem własnego ojca, założyła Imagination Library — program, który bezpłatnie wysyła książki dzieciom do piątego roku życia. Do dziś rozdał ponad 200 milionów książek w kilku krajach świata. Sama Parton mawiała: „Znajdź, kim jesteś, i rób to świadomie” — zdanie, które równie dobrze opisuje jej podejście do muzyki, jak i do biznesu.
Ze swojego stylizowanego wizerunku Parton potrafiła żartować lepiej niż ktokolwiek inny — to ona ukuła powiedzenie „kosztuje mnie fortunę, żeby wyglądać tak tanio”, które do dziś krąży jako jeden z najczęściej cytowanych bon motów popkultury. W 2020 roku przekazała milion dolarów na badania nad szczepionką przeciw COVID-19 prowadzone w Vanderbilt University Medical Center, a pod koniec 2016 roku, po pożarach w Górach Dymnych, uruchomiła fundusz pomocowy dla mieszkańców, którzy stracili domy.
Ostatnie lata i odejście
W marcu 2025 roku zmarł jej mąż Carl Dean, z którym przeżyła 58 lat małżeństwa. Kilka miesięcy później, we wrześniu 2025 roku, Parton pisała w mediach społecznościowych o własnych problemach zdrowotnych. W 2025 roku odebrała jeszcze Jean Hersholt Humanitarian Award od Amerykańskiej Akademii Filmowej — nagrodę za działalność charytatywną, obok kariery artystycznej drugi filar jej publicznego wizerunku.
Dolly Parton zostawia po sobie dorobek, który trudno z czymkolwiek porównać: piosenkarkę, autorkę tekstów, aktorkę („9 to 5″, 1980) i filantropkę w jednej osobie. Dla milionów fanów na całym świecie — również w Polsce, gdzie „Jolene” i „I Will Always Love You” zna niemal każdy, nawet nie kojarząc autorki — jej głos pozostanie jednym z najbardziej rozpoznawalnych w historii muzyki popularnej.
