Garncarstwo na ziemiach polskich: Polskie naczynia gliniane

"Dziennik Polonijny" wybrał się na czerwcową wycieczkę do Iłży i jej okolic, aby tam obejrzeć stare piece garncarskie podobno pamiętające piętnaste stulecie. Tym sposobem Nasza Redakcja chciała zgłębić zagadnienie garncarstwa, aby przedstawić go Drogim Czytelnikom na łamach portalu.

File66ba290026166author202408121123
Ewa Michałowska-Walkiewicz
28 czerwca, 2025
Garncarstwo na ziemiach polskich polskie naczynia gliniane kat
Foto: Ewa Michałowska-Walkiewicz

Naczynia gliniane

Na terenie naszego kraju, naczynia gliniane pojawiły się mniej więcej 5400 lat p.n.e. Przybyły wówczas do nas, ludy rolnicze posiadające umiejętność wytwarzania naczyń o cienkich, bogato zdobionych ściankach, ale i nie tylko. Naczynia niektóre były też oczywiście trwałe, grubościenne, przeznaczone do gotowania strawy. Głównym surowcem do ich wytworzenia była glina, ale stosowano także do niej domieszki mineralne jakimi były dla przykładu piasek i tłuczeń, wzmacniające konstrukcję glinianego garnka. Naczynia rzecz jasna lepiono ręcznie z pierwotnie uformowanych taśm i wałków glinianych. Po ich dokładnym wysuszeniu, wypalano je w ognisku w bardzo wysokiej temperaturze.

Ludy celtyckie

Przybycie mniej więcej w 300 roku p.n.e. ludności celtyckiej na ziemie polskie, znacznie wzbogaciło rzemiosło garncarskie o umiejętność toczenia naczyń na kole garncarskim. Najstarsze stanowisko archeologiczne znajduje się w okolicach Nowej Huty, to kolebka garncarstwa bo tutaj odkryto osady celtyckie z ceramiką wytwarzaną na kole. Ceramikę tę również wypalano w specjalnych piecach garncarskich, w bardzo wysokiej temperaturze.

Zapomniane koło garncarskie

Po odejściu Celtów z naszego kraju koło garncarskie również zostało zapomniane, zatem gliniane naczynia wytwarzano ręcznie. Kolejna możliwość toczenia naczyń pojawiła się pod koniec II stulecia n.e. Ceramika z tamtego czasu, posiada ciemną i błyszczącą powierzchnię. Powstały wtedy w tym samym czasie, osady wyspecjalizowane w produkcji garncarskiej, a była to na przykład osada w Pleszowie. Do wypalania glinianych wyrobów, stosowano piece częściowo zakopane w ziemię, a były one dwukomorowe.

Z rąk do rąk

Do okresu wynalezienia koła garncarskiego wyroby były lepione w rękach. Lepieniem garnków najczęściej zajmowały się kobiety. Z chwilą wynalezienia koła garncarskiego, wyrabianie naczyń glinianych przeszło z rąk kobiet w ręce mężczyzn.
Wśród plemion słowiańskich koło garncarskie znalazło swoje zastosowanie w VII wieku. Było ono rzecz jasna wolnoobrotowe, a używano je do obtaczania wcześniej ręcznie ulepionych naczyń.

XVI wiek

Największy rozwój polskiego garncarstwa, zaznaczył się w szesnastym stuleciu. W tym też czasie, we wszystkich miastach polskich istniało po kilka pracowni garncarskich. W Krakowie było ich wówczas nawet dwudziestu. W miarę rozwoju myśli technicznej i powstawania fabryk, w wieku XVIII spotykało się najczęściej naczynia fajansowe. Garnki gliniane powstałe na kole garncarskim znajdowały głównych odbiorców jedynie wśród biedniejszego społeczeństwa.

Własne wyroby

Ponieważ biedniejsi ludzie na przestrzeni czasu nie mogli nabyć drogich naczyń, przez długie lata zaspokajali oni swe potrzeby wyrobami garncarskimi. Wytwórnie ceramiczne, nazywane wówczas “farfurniami”, powstawały zwykle w miejscowościach, które już uprzednio były ośrodkami garncarskimi. Na przełomie XIX i XX stulecia zaznaczył się jak wiemy upadek rzemiosła garncarskiego w Polsce. Zawód garncarza stał się w tym czasie, mniej opłacalny. A rynek zasypany został tańszymi wyrobami fabrycznymi.

Artykuł sponsorowany

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść artykułu, jego aktualność ani przedstawione informacje. W przypadku pytań prosimy o bezpośredni kontakt z autorem. Zdjęcia wykorzystane w artykule mają charakter ilustracyjny.

Newsletter Dziennika Polonijnego

Zostaw pierwszy komentarz

Post
Filter