Nianie, opiekunki i osoby sprzątające w domach prywatnych w stanie Nowy Jork są od 2010 roku objęte ustawą Domestic Workers’ Bill of Rights, gwarantującą m.in. płatne nadgodziny i cotygodniowy dzień odpoczynku. Zaległych wynagrodzeń mogą dochodzić do 6 lat wstecz — także przy pracy za gotówkę.
Praca, która nie widnieje w żadnym rejestrze
W polonijnych dzielnicach Nowego Jorku praca w domach prywatnych — sprzątanie, opieka nad seniorami, praca niani — od dekad przechodzi „z polecenia”, bez umów i bez śladu w papierach. To głównie kobiety, rozliczane gotówką, często pracujące u kilku rodzin naraz. Gdy pojawia się problem — obcinane godziny, zaległe wypłaty, praca bez dnia wolnego — większość poszkodowanych nie wie nawet, że istnieje prawo, które ich dotyczy.
A istnieje od kilkunastu lat. Stan Nowy Jork jako pierwszy w kraju uchwalił w 2010 roku ustawę o prawach pracowników domowych — Domestic Workers’ Bill of Rights. W 2024 roku podobną regulację wprowadziło New Jersey, gdzie w polonijnych miasteczkach, takich jak Wallington czy Garfield, pracują setki opiekunek i sprzątaczek. Mimo to świadomość tych przepisów w społeczności pozostaje niska.
Niska świadomość ma prostą przyczynę: informacja o prawach pracowniczych krąży zwykle przez związki zawodowe, działy kadr i szkolenia — kanały, których praca w domach prywatnych po prostu nie ma. Wiedza przechodzi tą samą drogą co zlecenia, czyli pocztą pantoflową, a ta częściej niesie mity niż paragrafy.
Co gwarantuje ustawa — i czego pracodawcy nie wolno
Nowojorska karta praw pracowników domowych gwarantuje m.in. wynagrodzenie za nadgodziny w wysokości półtorej stawki, jeden pełny dzień odpoczynku w tygodniu oraz płatne dni wolne po roku pracy u tego samego pracodawcy — a także ochronę przed molestowaniem i dyskryminacją. Odrębne zasady rozliczeń dotyczą opiekunek mieszkających u podopiecznych. Szczegółowe informacje, również w językach innych niż angielski, publikuje Departament Pracy stanu Nowy Jork.
Do tego dochodzą ogólne przepisy płacowe: zaległych wynagrodzeń można w stanie Nowy Jork dochodzić do sześciu lat wstecz, a roszczenia przysługują niezależnie od statusu imigracyjnego i formy wypłaty. Brak umowy pisemnej nie przekreśla sprawy — sądy przyjmują zestawienia godzin sporządzone przez pracownika, SMS-y i przelewy jako materiał dowodowy. Praktyczne omówienie dokumentowania takiej pracy zawiera poradnik o odzyskiwaniu zaległego wynagrodzenia za sprzątanie i opiekę w Nowym Jorku.
Komentarz: najtrudniejsza jest pierwsza rozmowa
W sprawach pracownic domowych powtarza się ten sam wzorzec: poszkodowane odzywają się dopiero wtedy, gdy zaległości sięgają wielu tygodni pracy, a relacja z zatrudniającą rodziną jest już zerwana. Tymczasem prawo działa niezależnie od tego, czy strony się lubią — a im wcześniej sprawa trafia do oceny, tym więcej tygodni pracy mieści się w sześcioletnim oknie roszczenia. Więcej o praktyce mec. Brenecki w sprawach o zaległe wynagrodzenia — profil kancelarii i opinie klientów na PolishPages.
Dla samych zainteresowanych wniosek praktyczny brzmi: zapisywać godziny, zachowywać wiadomości i pokwitowania, nie kasować korespondencji z pracodawcą. To dokumenty, które w razie sporu zastępują nieistniejącą umowę.
Praca w cudzym domu przez lata uchodziła w Ameryce za „niewidzialną” — dziś stoi za nią realne prawo w dwóch stanach, w których żyje największa wschodniowybrzeżna Polonia. Zakres spraw płacowych prowadzonych po polsku można sprawdzić w katalogu polskich firm na PolishPages.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny. Attorney Advertising. W indywidualnych sprawach dotyczących wynagrodzeń wskazana jest konsultacja z licencjonowanym prawnikiem.
