– Wykonali je nielegalnie polscy więźniowie pracujący przymusowo w esesmańskich biurach, gdzie tworzone były plany rozbudowy obozu. Mieli dostęp do farb, kalki i papieru. Gotowe bajki więźniowie wynieśli potajemnie z biura. Korzystając z nieuwagi esesmanów, udało im się przekazać je zaufanym robotnikom cywilnym, z którymi stykali się w czasie prac budowlanych poza terenem obozu. To oni dostarczyli bajki pod wskazane adresy – powiedziała PAP historyk z Muzeum Jadwiga Kulasza.
Zdaniem szefowej działu wydawniczego tej placówki, Jadwigi Pinderskiej-Lech, publikacja jest wyjątkowa. Dotychczas Muzeum wydawało książki skierowane wyłącznie do dorosłego czytelnika: opracowania historyczne, wspomnienia, materiały źródłowe.
– Po raz pierwszy publikujemy książkę, którą postawić można również na regale w pokoju dziecięcym. To właśnie z myślą o najmłodszym czytelniku przedmowa napisana została językiem zrozumiałym dla dziecka – podkreśliła w wypowiedzi dla PAP.
Rzecznik prasowy Muzeum Jarosław Mensfelt poinformował, że z relacji więźniów wynika, iż w obozie udało się wykonać potajemnie około 50 egzemplarzy bajek. Autorem lub tłumaczem większości tekstów jest Stanisław Bęć, ale w niektórych znajdują się pojedyncze wiersze autorstwa innych więźniów, m.in. Bernarda Świerczyny i Artura Krzetuskiego.
“Rysowaniem i kolorowaniem obrazków zajmowali się m.in.: Marian Moniczewski, Piotr Kopańczuk, Henryk Czulda, Alfred Przybylski, Jacek Kopczyński, Wacław Stępkowski i Jerzy Baran. Stroną techniczną, czyli przygotowaniem matryc na kalce technicznej, powielaniem i oprawianiem, zajęli się więźniowie, którzy mieli dostęp do potrzebnych materiałów i urządzeń kopiujących, w tym: Eugeniusz Nosal, Andrzej Czarnecki, Józef Drożdż, Zbigniew Goszczyński, Fryderyk Junger” – czytamy w depeszy PAP.
W publikacji znalazło się sześć bajek. Oto ich krótkie omówienie na podstawie materiałów dostarczonych przez muzealne wydawnictwo:
“Bajka o przygodach czarnego kurczątka” opowiada, jak Murzynek wybrał się ze swoim bratem Mniszkiem na wędrówkę po świecie, mimo przestróg matki-kwoki. To prawdopodobnie pierwsza bajka powstała w Auschwitz.
“Bajka o zajączku, lisie i kogutku” to historia zajączka, którego chatkę zajął lis. Jest to tłumaczenie z języka czeskiego. Brak bliższych informacji o oryginale.
“O wszystkim, co żyje” jest zbiorem wierszy o owadach, ptakach, zwierzętach, które można spotkać na polu, łące i przydomowym podwórku. Jej pierwowzorem również była czeska bajka o nieznanym tytule.
“Wesele w Osach Wielkich” opowiada o ślubie i weselu osy z trutniem, o ich gościach – owadach z łąk, lasów i pól – oraz o tym, jak się bawiono. To jedna z dwóch bajek bez ilustracji. Zachowała się na dwóch kartkach papieru, zapisanych z obu stron.
Tytułowy bohater “Olbrzyma-Samoluba” jest zazdrosny o swój ogród i bawiące się w nim dzieci. Bajka powstała na podstawie opowiadania Oskara Wilde’a “The Selfish Giant”, ale – w przeciwieństwie do oryginału – ma formę wiersza. To druga nie ilustrowana bajka.
“Opowieści kota uczonego” opisują przygody zajączków, które wymykają się spod opieki rodzicielskiej i przeżywają różnorodne przygody. Muzeum weszło w posiadanie kopii tej bajki w 1999 roku.
“Wydawnictwo Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau powstało w 1957 roku. Wydało dotychczas ponad 400 pozycji w nakładzie około 8 milionów egzemplarzy w różnych wersjach językowych, w tym publikacje popularno-naukowe, wspomnienia, albumy, katalogi oraz przewodniki w około 20 językach” – czytamy w depeszy PAP.
Jerzy Bukowski
