„Dziennik Polonijny” w Kapkazach świętokrzyskich: Historia dzbana

Formacja Kapkazka, zwyczajowo zwana też „formacją kapkazy”, to rzecz jasna jednostka litostratygraficzna okresu dewonu dolnego i środkowego w Górach Świętokrzyskich. Oczywiście wyróżniana była ona w sposób szczególny ze względu na specyficzne skały osadowe z pogranicza „eiflu” i „emsu”, czyli okresu mniej więcej 390-400 milionów lat temu. Jej stratotyp czyli tak zwane miejsce wzorcowe, właśnie znajduje się w okolicach przysiółka Kapkazy w gminie Bodzentyn.

Dzbany nie tylko z Kapkazów

Dzban jak wiemy, to jedno z najstarszych naczyń w dziejach ludzkości. Od tysiącleci można tak powiedzieć, służył on do czerpania na przykład wody, przechowywania i podawania różnych płynów, czym na przykład były wino i mleko. Przeszedł on długą drogę od glinianego niezbędnego naczynia potrzebnego w życiu ludzi, po symbol w kulturze.

Dzban w historii

W okresie starożytnym, w Mezopotamii i Egipcie dzbany były kluczowym naczyniem gdyż przechowywano w nich płyny, potrzebne dla przetrwania w suchym klimacie. Służyły one także do transportu wody czerpanej ze strumieni i rzek.

W antycznej Grecji, jako szczególny charakter tej kultury, malowano gliniane dzbany jako tak zwane „oinochoe” wykorzystywane do nalewania wina lub też „hydria” do nalewania wody. Jak nietrudno się domyśleć, z czasem stały się one dziełami sztuki. Do dziś stanowią one bezcenne źródło wiedzy o tamtejszym życiu oraz o mitologii.

W wiekach średnich

Wprowadzenie tak zwanej ceramiki szkliwionej oraz  rozwój rzemiosła garncarskiego, pozwoliły na produkcję bardziej szczelnych, a także bardziej dekoracyjnych naczyń z gliny. W nowożytności natomiast, dzban trafił na stoły wszystkich warstw społecznych, z czasem ewoluując nawet w formy cynowe, miedziane, a później szklane i porcelanowe.

Dzban w kulturze

Naczynie to jak nam jest wiadomo, mocno zakorzeniło się w naszej kulturze i języku.  W polskiej literaturze „dzban pełen malin” wywodzący się oczywiście (z dramatu „Balladyna” Juliusza Słowackiego) to ponadczasowy, ale jakże przejrzysty symbol niewinności i czystości. Słynna przypowieść wschodnia o „dwóch dzbanach” (jednym całym, drugim pękniętym) uczy nawet współczesnego człowieka  akceptacji własnych wad oraz tego, że każdy z nas wnosi do świata niebywałą i niepowtarzalną wartość.

Jako symbol religijny

W buddyzmie i hinduizmie (święto Kumbh Mela) to po prostu gliniany dzban (kumbha), który jest symbolem pełni, płodności oraz życia. W nim to właśnie przechowywano niezwykle cenny eliksir nieśmiertelności