Dlaczego zmieniono pisownię?
Rada Języka Polskiego przy Polskiej Akademii Nauk przez lata badała dyktanda, wypracowania maturalne i codzienne teksty Polaków. Wniosek był jasny: wiele reguł było zbyt skomplikowanych, pełnych wyjątków i niespójnych. Efekt? Nawet wykształceni Polacy popełniali te same błędy od dekad.
Reforma nie dotyka podstaw — rz i ż, ch i h, ó i u zostają bez zmian. Zmieniają się reguły wielkich i małych liter, pisownia łączna i rozdzielna oraz użycie łącznika. Celem jest uproszczenie, nie rewolucja.
7 najważniejszych zmian — „było–jest”
1. Mieszkańcy miast — teraz wielką literą
- Było: warszawianin, krakowianin, nowojorczyk
- Jest: Warszawianin, Krakowianin, Nowojorczyk
Zasada jest teraz taka sama jak dla narodowości (Polak, Amerykanin). Prosta i logiczna.
2. Marki i produkty — zawsze wielką literą
- Było: Kupiła toyotę. Wzięła apap.
- Jest: Kupiła Toyotę. Wzięła Apap.
Nazwy firm, marek i konkretnych produktów — wielka litera, bez wyjątku.
3. „Nie” z imiesłowami — zawsze łącznie
- Było: niepalący (przymiotnik) ALE nie palący (czasownik) — trzeba było analizować znaczenie
- Jest: niepalący, nieustający, nieoceniony — zawsze łącznie, bez analizy
To zmiana, która eliminuje jeden z najczęstszych błędów w polszczyźnie.
4. „Nie” w stopniu wyższym i najwyższym — łącznie
- Było: nie większy, nie najlepiej
- Jest: niewiększy, nienajlepiej
5. „Czy by”, „że by” — teraz rozdzielnie ze spójnikami
- Było: czyby, żeby (w znaczeniu przypuszczającym — skomplikowana reguła)
- Jest: czy by nie pojechać, że by tak powiedzieć — rozdzielnie ze spójnikami
6. Super, ekstra, eko, mini — można rozdzielnie
- Było: tylko superpomysł, ekożywność
- Jest: superpomysł lub super pomysł, ekożywność lub eko żywność — oba zapisy poprawne
7. Nazwy ulic, mostów, kościołów — wielka litera na początku
- Było: most Poniatowskiego, kościół Mariacki
- Jest: Most Poniatowskiego, Kościół Mariacki
- Wyjątek: „ulica” nadal z małej litery (ulica Marszałkowska).
Co to oznacza dla polonijnych szkół w USA?
Dla dzieci uczących się polskiego w Ameryce każda zmiana zasad to podwójne wyzwanie. Polski jest często ich drugim (albo trzecim) językiem, a kontakt z pisanym polskim ogranicza się do kilku godzin tygodniowo w szkole dokształcającej.
Dobra wiadomość: Centralna Komisja Egzaminacyjna w Polsce ogłosiła 5-letni okres przejściowy. Oznacza to, że zarówno stara, jak i nowa pisownia będą akceptowane na egzaminach do 2031 roku. Polonijne szkoły mogą wprowadzać zmiany stopniowo.
Rada Języka Polskiego udostępniła bezpłatnie „Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026″, a w przygotowaniu jest duży słownik ortograficzny w formie darmowej aplikacji na telefon i komputer — ze 100 tysiącami haseł.
Czego NIE zmieniono — uspokajamy
Żadnych zmian w pisowni rz/ż, ch/h, ó/u. To nadal działa tak samo jak wcześniej. Reforma dotyczy wyłącznie reguł konwencjonalnych — wielkie i małe litery, pisownia łączna i rozdzielna. Alfabet, głoski i ich zapis pozostają nietknięte.
Skąd czerpać wiedzę?
Jedynym oficjalnym źródłem nowych zasad jest dokument „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej” opublikowany przez Radę Języka Polskiego. Od 1 stycznia 2026 roku zastępuje on wszystkie wcześniejsze uchwały ortograficzne.
Polonijni nauczyciele mogą skorzystać z bezpłatnego „Małego słownika ortograficznego” oraz materiałów Ośrodka Rozwoju Edukacji (ore.edu.pl).
Głos Polonii w USA — poland.us. Twoje dziecko chodzi do polonijnej szkoły? Sprawdź katalog polskich szkół dokształcających w USA na www.pol.us.
